The VaizeSikasUtra with the CandrAnanda VRtti (GOS)
                Ed. by Jambuvijayaji
           Baroda, Oriental Institute, 1961
                Input by M. Tokunaga

Preliminary Notes:

This file was input originally for my personal use. It needs
proofreading.

(1) SaMdhi rules are not rigidly observed.
(2) A double dot means a word break.
(3) Regular expression search with grep is highly recommended. 
(4) You are free to copy for academic purposes.
(5) Don't be misled by my comments (in Japanese) inside the text.
(6) I do not take any responsibility for the result you get from this file.   


=VaizeSikasuutra.candraananda.vRtti=
VSC..
VSC....//prathamasya.adhyaayasya..prathama.aahnikam//
VSC..
VSC........atha.ato..dharmam..vyaakhyaasyaamah...S1.1.1
VSC..
VSC..kasyacid..braahmaNasya..veda.abhyaasa.vazena..vyapagata.kalmaSasya.idam..veda.vaakyam..pratibabhau.."azariiram..vaava..santam..priya.apriye..na..spRzatah"..(ChUp,..8.12.1)....iti...C1.1.1.
VSC..tata..idam..vaakyam..aalocya..kaNabhakSam..aajagaama...tato.abhyuvaaca..-..bhagavan!..anena..vaakyena.apahata.zariirasya..kSema.saadhanataa..kathyate,..tad..ucyataam..-..ka..upaaya..iti...C1.1.1.
VSC..tato..munir..abhyuvaaca..--..dharma..iti...tato..jagaada..braahmaNah..-..ko..dharmah,..katham.lakSaNah..kaani..asya..saadhanaani,..kim.prayojanah,..kaamz..ca..pratyupakaroti..iti...C1.1.1.
VSC..ata.ebhyah..praznebhyo.anantaram..dharma.vyaakhyaana.pratijnaayaam..atha.zabda.aanantaryam..abhidhatte...athah.zabdo.api..vairaagya.prajnaa.kathaa.paripaaka.aadikaam..ziSya.guNa.sampadam..hetutvena.apadizati,..yasmaad..ayam..ziSyo.guNa.sampadaa..yuktas..tato.asmai..praznebhyo.anantaram..dharmam..vyaakhyaasyaamah...C1.1.1..(p.1)..
VSC..ko.dharma..iti..aaha..--....C1.1.2..(p.2)....
VSC..
VSC......yato.abhyudaya.nihzreyasa.siddhih..sa..dharmah...S1.1.2
VSC..
VSC..yaaga.devataa.puujaa.aadi.kriyaanaam..aajya.puSpa.aadi.nirvartyaanaam..tadaa.eva..vinaSTatvaad..uttara.kaalam..phala.daana.azakter..yasmaadd..hetor..abhyudaya.nihzreyase..bhavatah..sa..dharma..iti..boddhavyah...abhyudayo..brahma.aadi.lokeSv..iSTa.zariira.praaptir..anartha.uparamaz..ca...nihzreyasam..adhyaatmano..vaizeSika.guNa.abhaava.ruupo..mokSah...C1.1.2..(p.2)..
VSC..
VSC..kuta.evam.lakSaNo..dharmo..jnaayata..iti..cet,..aamnaayaat...tasya..praamaaNyam..katham..iti..aaha..--..C1.1.3..(p.2)..
VSC..
VSC......tad.vacanaad..aamnaaya.praamaaNyam...S1.1.3
VSC..
VSC..tad..iti..hiraNyagarbha.paraamarzah...hiraNyam..reto.asya..iti..kRtvaa..bhagavaan..mahaa.iizvara.eva..ucyate...C1.1.3
VSC..aaptena.uktatvasya..satyataa.vyaaptatvaad..iha.aaptena..hiraNyagarbhena.uktatvaad..aamnaayasya..praamaaNyam..saadhyate...iizvaraz..ca..saadhitas..tanu.bhuvana.aadiinaam..kaaryatayaa..ghaTa.aadivad..buddhimat.kaRtRkatva.anumaanena...C1.1.3..(p.2)..
VSC..
VSC..uktam..dharma.svaruupam..tat.lakSaNam..ca...saadhanaany..asya..idaaniim..dravya.guNa.karmaaNi..vakSyaamah...tatra..--..C1.1.4..(p.2)..
VSC..
VSC......pRthivy..aapas..tejo..vaayur..aakaazam..kaalo..dig..aatmaa..mana..iti..dravyaani...S1.1.4..(p.2)..
VSC..
VSC..dravyatva.abhisambandhaad..dravyaani...pRthiviitva.abhisambandhaat..pRthivii...evam..avaadi.samjnaa(?).....'nava.eva..dravyaani..na.adhikaani'..ity..evam.artham..iti.zabdah...C1.1.4..(p.2)..
VSC..
VSC..evam..uddiSTaani..dravyaani...ke..punar..guNaa..iti..aaha..--..C1.1.5..(p.2)..
VSC..
VSC......ruupa.rasa.gandha.sparzaah..samkhyaah..parimaaNaani..pRthaktvam..samyoga.vibhaagau..paratva.aparatve..buddhayah..sukha.duhkhe..icchaa.dveSau..prayatnaz..ca..guNaah...S1.1.5..(p.2)..
VSC..
VSC..ete..saptadaza..kaNTha.uktaa..ruupa.aadayo..guNaah...ca.zabda.samuccitaaz..ca..gurutva.dravatva.sneha.samskaara.dharma.adharma.zabdaa..gRhyante...ete..yathaa.avasaram..uttaratra..vakSyante...C1.1.5..(p.2)..
VSC..
VSC..kaani..punah..karmaani..iti..aaha..--..C1.1.6..(p.2)..
VSC..
VSC......utkSepanam..avakSepanam..aakuncanam..prasaaraNam..gamanam..iti..karmaaNi...S1.1.6..(p.2)..
VSC..
VSC..etaani..eva..panca..karmaaNi..draSTavyaani...gamana.grahaNaad..bhramaNa.recana.aadiinaam..grahaNam...evam..uddiSTaani..dravya.guNa.karmaani...tad.anusangaat..saamaanya.vizeSa.samavaayaa.api..vakSyante...evam..SaNNaam..pada.arthaanaam..saadharmya.vaidharmya.parijnaanam..viSaya.doSa.darzana.dvaarena..vairaagya.utpattau..satyaam..nihzreyase..saadhye..dharma.hetuh...abhyudaye..saadhye..dharma.hetutvam..punar..amiiSaam..'same..yajeta'..(......)....iti..pRthivyaah,..'adho.ambuuni..nayati..(......)....ity.aadi..yathaa.svam..anyeSaam..dravyaanaam...guNaanaam..tu..'kRSNam..aalabheta'..(......)....ity.aadi...karmaNaam..tu..'vriihiin..avahanti'..(......)....ity.aadi...C1.1.6..(p.3)..
VSC..
VSC..vijnaata.saadharmya.vaidharmyaanaam..ca..dravya.aadiinaam..abhyudaya.nihzreyasa.hetutvaat..saadharmyam..taavat..kathayati..--..C1.1.7..(p.3)..
VSC..
VSC......sad..anityam..dravyavat..kaaryam..kaaraNam..saamaanya.vizeSavad..iti..dravya.guNa.karmaNaam..avizeSah...S1.1.7..(p.3)..
VSC..
VSC..'sad..dravyam..sad..guNah..sat..karma'..iti..sattaa..trayaaNaam..avizeSah...tathaa.eva.anityatvam..anyatra.aakaaza.aadibhyah...
VSC..dravyavad..iti..samavaayi.kaaraNavattvam..avizeSah..parama.aNu.aakaaza.aadi.varjam...kaaryatvam..abhuutvaa..bhavanam..tathaa.eva.avizeSo.anyatra..nitya.dravyebhyah...
VSC..kaaraNatvam..kaarya.janakatvam..trayaaNaam..avizeSah,..kSity.aadiini..dravya.guNa.karmaNaam..samavaayi.kaaraNam,..aakaaza.aadiini..guNaanaam,..mano.antya.avayavi.dravye..guNa.karmaNaam...C1.1.7
VSC..guNaas..tu..ruupa.rasa.gandha.anuSNa.sparza.samkhyaa.parimaaNa.eka.pRthaktva.sneha.zabdaa.asamavaayi.kaaranam,..buddhi.sukha.duhkha.icchaa.dveza..prayatna.dharma.adharma.bhaavanaa..nimitta.kaaraNam,..samyoga.vibhaaga.auSNya.gurutva.dravatva.vegaa..ubhyathaa..kaaraNam...C1.1.7
VSC..paratva.aparatva.dvitva.dvi.pRthaktva.paarimaaNDalya.aadayo.akaaranam...C1.1.7
VSC..karmaaNi..samyoga.vibhaageSv.asamavaayi.kaaraNam...
VSC..saamaanyaani..ca..taani..dravyatva.aadiini..vizeSaaz..ca..ta..iti..saamaanya.vizeSaah,..tadvattaa..trayaaNaam..avizesah...C1.1.7..(p.3)..
VSC..
VSC..trayaaNaam..ekatve..praapte..vaidharmyam..ucyate...tathaahi..--..C1.1.8..(p.3)..
VSC..
VSC......dravyaani..dravya.antaram..aarabhante..S1.1.8..(p.3)..
VSC..
VSC..dravye..ca..dravyaani..ca..iti..vigrahaad..ekam..anaarambhakam...samavaayi.kaaraNaani..dravyaani..sva.aatma.vyatiriktam..kaarya.dravyam..aarabhante...C1.1.8
VSC..aakaaza.aady.antya.avayavi.dravyaani..tu..dravyam..na.aarabhante,..tulya.jaatiiyaanaam..muurti.kriyaa.ruupa.aadimataam..dvayor..bahuunaam..vaa..kaaraNaanaam..kaarya.aarambhakatvaat...na..ca.evam.vidhaani..aakaaza.aadiini...manaso.asparzavattvaad..dravya.akaaraNatvam..antya.avayavi.dravyaanaam..ca.adRSTatvaat...C1.1.8..(p.3-4)..[?]
VSC..
VSC......guNaaz..ca..guNa.antaram..S1.1.9..(p.4)..
VSC..
VSC..guNau..ca..guNaaz..ca..iti..puurvavat...yathaa..tantu.ruupa.aadayah[aadi]..sva.aazraya.samavete..paTa.dravye..ruupa.aadi.guNaan..aatma.vyatiriktaan..aarabhante...C1.1.9..(p.4)..
VSC..
VSC......karma..karma.saadhyam..na..vidyate..S1.1.10..(p.4)..
VSC..
VSC..na..karmaNaa..karma..janyate,..karmaNaam..uparama.darzanaat...karma.aarambhe..hi..karmaNaam..niSkarmaNo..dravyasya.anupalambhah..syaat...C1.1.10
VSC..evam..ca..kaanicid..dravyaani..aarambhakaani,..kaanicin..na.eva...guNaah..kecit..kaaraNam..kecin..na.eva...karmaaNi..na.eva..karma.kaaraNam..ity..etad..vaidharmyam...C1.1.10..(p.4)..
VSC..
VSC..vaidharmya.antaram..aaha..-..C1.1.11..(p.4)..
VSC..
VSC......kaarya.avirodhi..dravyam..kaarana.avirodhi..ca...S1.1.11..(p.4)..
VSC..
VSC..vinaazo..virodhah..pratibandhah,..kvacid..dravya.aadinaa..kaaryena..kaaraNa.dravyam..samavaayi.asamavaayi.kaaraNaabhyaam..ca..na..virudhyate...C1.1.11
VSC..tathaahi..--..anguli.dravyam..kaaryam..dvi.angulam..janayiSyat..tad.arthena..karmaNaa..tat.kRtena..samyogena..tato..jaatena..dvi.angulena..na..virudhyate,..na.api..samavaayi.asamavaayi.kaaraNaabhyaam..parva.tat.samyogaabhyaam..vaa...C1.1.11
VSC..mano.antya.avayavi.dravyaani..guNa.karmabhih..kaaryaih,..aakaaza.aadiini..guNaih,..nityatvaad..eSaam..na..kaaraNa.virodhah...C1.1.11..(p.4)..
VSC..
VSC......ubhayathaa..guNah...S1.1.12..(p.4)..
VSC..
VSC..kaarya.kaaraNa.ubhayaan..ubhayair(?)....avirodhii..virodhii..ca...parama.aNu.dvi.aNuka.aadi.antya.avayavi.dravyeSu..ruupa.aadayah..kaarya.ubhaya.kaaraNair..avirodhino..yathaa.sambhavam...ruupa.rasa.gandha.sparzaa..akaarya.kaaraNa.bhuutaa..avirodhinah..paraspareNa...C1.1.12
VSC..virodhina.aadya.madhya.antya.zabdaah..kaarya.ubhaya.kaaraNaih,..adRSTah..kaaryeNa,..sparzavad.dravya.samyogena..vega.prayatnau,..samyoga.vibhaagau..sukha.duhkhe..icchaa.dveSau..parasparato.akaarya.kaaraNa.bhuutau(kaarya-?)....virudhyete,..jnaanam..samskaara.samtaana.pratipakSaih,..samskaaro..jnaana.mada.duhkha.aadibhir..iti..yathaa.sambhavam..etad..draSTavyam...C1.1.12..(p.4-5)....[S]
VSC..
VSC......kaarya.virodhi..karma...S1.1.13..(p.5)..
VSC..
VSC..samyoga.vibhaaga.samskaaraaNaam..kaaryaaNaam..madhyaat..samyogena.eva..karma..virudhyate,..na..vibhaaga.samskaaraabhyaam,..samyoga.anutpatti.prasangaat...C1.1.13..(p.5)..
VSC..
VSC..vaidharmya.antaram..api..--..C1.1.14..(p.5)..
VSC..
VSC......kriyaavad..guNavat..samavaayi.kaaraNam..iti..dravya.lakSaNam...S1.1.14..(p.5)..
VSC..
VSC..utkSepana.aadikam..karma..kriyaa..yathaa.sambhavam..yasmin..(yat-?)..samavaayena..vartate..tat..kriyaavat,..anyatra.aakaaza.kaala.diz.aatmabhyah...C1.1.14
VSC..guNaa..ruupa.aadayo..yatra..yathaa.sambhavam..vartante..tat..guNavat...C1.1.14
VSC..ayuta.siddhaanaam..aadhaarya.aadhaara.bhuutaanaam..'iha'..iti..yatah..(sa)....samavaayah...C1.1.14
VSC....sa..yasya.asti..tat..samavaayi,..kaaraNam..ca..tad..eva,..samavaayino..vaa..kaaryasya..kaaraNam...tatra..kSiti.aadiini..trayaaNaam..dravya.guNa.karmaNaam..samavaayi.kaaraNam,..aakaaza.aadiini..guNaanaam,..mano.antya.avayavi.dravye..guNa.karmaNaam...C1.1.14..(p.5)..
VSC..
VSC......dravya.aazrayy.aguNavaan..samyoga.vibhaageSv..akaaraNam..anapekSa..iti..guNa.lakSaNam...S1.1.15..(p.5)..
VSC..
VSC..dravyam..aazrayati..iti..dravya.aazrayii,..aguNavaan..nirguNah,..samyoga.vibhaageSv..akaaraNam..anapekSa..iti..saapekSah..kaaraNam..(saapekSa.kaaraNam?).....C1.1.15.
VSC..[anapekSa$B$K$D$$$F(B..--..guNa$B$O7k9g!&J,N%$N860x$G$J$$$H$N$_8@$&$H!"(Bsamyoga,..vibhaaga,..dharma,..adharma,..etc.$B$N%0%J$,:$$C$?$3$H$K$J$C$F$7$^$&$+$i!"(B[akaaraNam]..anapekSah(independent)..[i.e.,saapekSa.kaaraNam]..$B$HIU2C$($?!#(BZm...PDS:..karma$B$O(Bsamyoga$B$H(Bvibhaaga$B$KBP$7$F!"B>$N=u$1$rI,MW$H$7$J$$860x$G$"$k!J(BSee..below)..$B!#(B..samyoga$B$H(Bvibhaaga$B$N3+;O$KBP$7$F!"(Bkarma$B$O(BnirapekSa.kaaraNa...cf...$B6bAR!"(Bp.213,..n.3.$B!O!N>>Hx!"(Bp.181...$B9g$+$i@8$8$k9g!#Nc!<<j$HLZ$H$N7k9g$+$i@8$8$k?HBN$HLZ$H$N7k9g!O(B
VSC..tathaa..hi..--..anguliyor..aakaaza.samyogo..dvi.angula.aakaaza.samyoge..kartavye..dvi.angula.utpattim..apekSate,..anguliyoh..paraspara.vibhaago$B!N860x$H$7$F$NJ,N%!O(B..dvi.angula.aakaaza.vibhaagam$B!N7k2L$H$7$F$NJ,N%!O(B..prati..kaarya[dvi.angula..T].vinaazam..apekSate,..evam..samyoga.vibhaaga.lakSaNa..eva..guNah..samyoga.vibhaageSu..saapekSah..kaaraNam..(saapekSa.kaaraNam?).....C1.1.15..(p.5)..
VSC..
VSC......eka.dravyam..aguNam..samyoga.vibhaageSv..anapekSam..kaaraNam..iti..karma.lakSaNam...S1.1.16..(p.5)..
VSC..
VSC..ekam..asya..karmaNo..dravyam..aazrayah,..na..dve,..ekam..eva..vaa..dravye..vartata..iti..eka.dravyam...C1.1.16
VSC..na.asya..guNaah..santi.iti..aguNam...C1.1.16
VSC..samyoga.vibhaageSu..kaaryeSu..svasya.aazrayasya.anyato..vibhajya.aazraya.antareNa..samyojanaad..utpaadya.vinaazya.anapekSayaa$B!N(Bkarma$B$O!"B>$K0MB8$9$k$3$H$J$/7k9g$HJ,N%$r@8$<$7$a$k!O(B..samyoga.vibhaageSv..anapekSam..kaaraNam..iti...C1.1.16..(p.5)..
VSC..[PDS:..samyoga.vibhaageSu..nirapekSa.kaaraNa...9.1](check)..
VSC..
VSC..vaidharmya.antaram..api..--..C1.1.17..(p.5)....$B!N2?$,2?$N6&DL$N860x$G$"$k$+$H$$$&4QE@$+$i!#860x$,$R$H$D$G7k2L$,J#?t!O(B
VSC..
VSC......dravya.guNa.karmaNaam..dravyam..kaaraNam..saamaanyam...S1.1.17..(p.6)..
VSC..
VSC..saamaanya.zabdah..samaana.paryaayah...kSiti.aadiini..trayaaNaam..kaaraNam..samaanam$B!NCOEy$N<BBN$O<BFA6H$N6&DL$N860x!O(B...aakaaza.aadiinaam..kevala.guNa.kaaraNatve.apy..eka.ekasya.aneka.guNatvaad..aakaaza.aadiini..samaanam..guNeSv..kaaraNam$B!NJ#?t$N%0%J$K$H$C$F$N6&DL$N860x!O(B,..mano.antya.avayavi.dravye..guNa.karmaNaam...C1.1.17..(p.6)..
VSC..
VSC......tathaa..guNah...S1.1.18..(p.6)..
VSC..
VSC..'samyogaanaam..dravyam..[saamaanya.kaaryam]'..(1.1.25)..[1.1.27][Substance..is..the..joint..effect..of..many..Conjunctions.]..$B!N;e$N9g$K$h$C$FI[$,@8$8$k!O(Biti..'agni.samyogaad..guNa.antara.praadurbhaavaat'..(7.1.5,6)....iti..'aatma.samyoga.prayatnaabhyaam..haste..karma'..(5.1.1)..[Action..in..hand..is..produced..by..means..of..conjunction..with,..and..voliton..of..the..Soul.]..iti..vaakyebhyah..samyoga.eva..dravya.guNa.karmaNaam..samaanam..kaaraNam,..na.anyo..guNah...C1.1.18.
VSC..tathaahi..--..tuula.pindasya$B!NLJ2t!O(B..vegavataa..tuulena..samyogaat..karma,..$B!N(Bkarma$B$O=E$5$H!"N.F0@-$H(Bprayatna$B$H(Bsamyoga$B$+$i@8$8$k!#(BPDS9.1]..dvi.tuulaka$B!NFs=E$NLZLJ!O(B.dravyam,..tatra..ca..parimaaNam..mahad..utpadyate..anye..guNaah..yathaa.yogam...C1.1.18..(p.6)..
VSC..[PDS:..pracayaz..ca..tuula.pindayor..vartamaanah..pinda.aarambhaka.avayava.prazithila.samyogaaan..apekSamaana..itaretara.pinda.avayava.samyoga.apekSas..vaa..dvi.tuulake..mahattvam..aarabhate,..na..bahutva.mahattvaani,..samaana.samkhyaa.pala.parimaaNair..aarabdhe..atizaya.darzanaat...8.7,327(parimaaNa)..]
VSC..
VSC......samyoga.vibhaagaanaam..karma..[samaanam..kaaraNam..T]...S1.1.19..(p.6)..
VSC..
VSC..sva.aazrayam..anyato..vibhajya.aazraya.antareNa..samyojayati,..atah..samyoga.vibhaagaanaam..samaanam..kaaraNam..karma...C1.1.19..(p.6)..
VSC..[karmaani..samyoga.vibhaageSv..asamavaayi.kaaraNam...C1.1.7..(p.3)..]
VSC..
VSC......na..dravyaanaam..[karma..samaanam..kaaraNam..T]..vyatirekaat...S1.1.20..(p.6)....[na..dravyaanaam..karma..1.1.21;..vyatirekaat..1.1.22]
VSC..$B!N(Bvyatirekaat..-..samyoga$B$r2p$7$F(Bkaarya.dravya$B$H$O3V$F$i$l$F$$$k$+$i!#!O(B....
VSC..
VSC..yadi..khalu..dravyasya..kaaraNam..karma..bhavet..tathaa..sati..kRtvaa.api..samyogam..na..nivarteta,..nivRtte..tu..karmaNi..kevalasya..samyogasya.upalambhaat..manyaamahe..'na..dravya.kaaraNam..karma'...C1.1.20..(p.6)..
VSC..$B!N(BPDS9.1:..$B!J6H$O!K<B$r@8$<$7$a$J$$!#!O!N6bAR(Bn.6:..$B6H$,Dd;_$7$F!"$=$N$"$H$K5/$k9g$K$h$C$F<B$NH/@8$,$"$k!#(B(NK)..$B!O(B
VSC..
VSC......guNa.vaidharmyaan..na..karmaNaam..[karma..samaanam..kaaraNam?..T..(kaaryam..Zm)..]...S1.1.21..(p.6)..
VSC..
VSC..gurutva.dravatva.nodana.abhighaata.samyukta.samyogaah..sva.aazraye..para.aazraye..ca..karma.kaaraNam,..prayatna.adRSTau..tu..para.aazraya..eva...C1.1.21..
VSC..tatra..taavat..karma..[na]..sva.aazraye..karma.kaaraNam,..niSkriya.dravya.anupalabdhi.prasangaat...C1.1.21.
VSC..na.api..para.aazraye,..tat.samyogena.eva..nivartitatvaat...tasmaad..etaih..karma.kaaraNair..guNair..vaidharmyaat..na..karma..karma.kaaraNam...C1.1.21..(p.6)..
VSC..$B!N(Bprayatna$B$N$"$k(Baatman$B$H<j$H$N(Bsamyoga$B$O<j$N(Bkarma$B$N860x!#6bAR(Bp.153,..n.1$B!O!N(Bprayatna,..adRSTa(dharma,..adharma)..$B$O(Baatman$B$N(BguNa]
VSC..[Candraananda..ad..5.2.1:..samyukta.samyogaac..ca,..nudyamaana.anbhihanyamaanaabhyaam..ca..samyukteSu..bhavanti..karmaani]
VSC..[5.2.3..apaam..samyoga.abhaave..gurutvaat..patanam]
VSC..[5.2.5..dravatvaat..syandanam]
VSC..[Cf...5.2.1..nodana.abhighaataat..samyukta.samyogaac..ca..pRthivyaam..karma..(from..impulse..given..by..the..foot,..or..from..impact..of..the..foot]
VSC..[PDS9,..p.697..gurutva.dravatva.prayatna.samyogavattvam[samyogajatvam..NK]..sva.kaarya.samyoga.virodhitvam.....sva.para.aazraya.samaveta.kaarya.aarambhakatvam]
VSC..
VSC..aparam..vaidharmyam..--..(p.6)..$B!N2?$,2?$N6&DL$N7k2L$G$"$k$+$H$$$&4QE@$+$i!#860x$,J#?t$G7k2L$,$R$H$D!O!O(B
VSC..
VSC......dravyaanaam..dravyam..kaaryam..saamaanyam...S1.1.22..(p.6)..
VSC..
VSC..sajaatiiyaanaam..dvayor..bahuunaam..vaa..dravyaanaam..dravyam..tantuunaam..iva..paTah..samaanam..kaaryam...C1.1.22..(p.6)..
VSC..
VSC......dvitva.prabhRtayaz..ca..samkhyaah..pRthaktvam..samyoga.vibhaagaaz..ca..[dravyanaam..kaaryam..saamaanyam]...S1.1.23..(p.6)..
VSC..
VSC..dvayor..dravyayor..dvitvam..saamaanyam..kaaryam,..trayaaNaam..tritvam..iti.aadi...tathaa.eva..dvi.pRthaktva.aadi...dvayor..dravyayoh..samyujyamaanayoh..samyogo..vibhajyamaanayor..vibhaagah...eSaam..aneka.aazritatvaat..samaanatvam...C1.1.23na..(p.7)..
VSC..[PDS..samyoga.vibhaaga.dvitva.dvi.pRthaktva.aadayo..[aadi]..aneka.aazritaah...zeSaas..tu..eka.eka.vRttayas...7,230(guNa)..]
VSC..
VSC......asamavaayaat..saamaanyam..karma..[dravyaanaam..T]..kaaryam..na..vidyate...S1.1.24..(p.7)..
VSC..$B!N$R$H$D$N1?F0$,J#?t$N<BBN$KFbB0$9$k$3$H$O$J$$$+$i!O(B
VSC..anekasmin..dravye..ekasya..karmaNah..samavaaya.niSedhaad..na..dravyaanaam..dvi.bahuunaam..karma..samaanam..kaaryam..asti...C1.1.24..(p.7)..
VSC..
VSC......samyogaanaam..dravyam..[samaanam..kaaryam..T]...S1.1.25..(p.7)..
VSC..
VSC..dvayor..bahuunaam..vaa.asamavaayi.kaaraNaanaam..samyogaanaam..dravyam..samaanam..kaaryam,..tantu.samyogaanaam..iva..paTah...C1.1.26..(p.7)..
VSC..
VSC......ruupaanaam..ruupam..[samaanam..kaaryam..T]...S1.1.26(p.7)..
VSC......
VSC..dvayor..bahuunaam..vaa..kaaraNa.ruupaanaam..kaarya.dravya.aazritam..ruupam..samaanam..kaaryam..yathaa..ghaTa.ruupam..kapaala.ruupaanaam,..evam..rasa.aadiinaam...C1.1.26.....
VSC..
VSC......gurutva.prayatna.samyogaanaam..utkSepanam..[samaanam..kaaryam]...S1.1.27..(p.7)..
VSC..
VSC..aaditya.razmiinaam..agurutvaat..parvate..tathaa.bhuuta.prayatna.abhaavaat..loSTasya..ca..hastena.asamyuktatvaad..anutkSepanam..iti..gurutva.aadiinaam..utkSepanam..samaanam..kaaryam...C1.1.27..(p.7)..
VSC..[PDS,..9.2.1..NK..p.699..gurutva.prayatna.samyogebhyas..tad..utkSepanam;..NK..zariira.avayaveSu..hasta.aadisu..tat.sambaddheSu..musala.aadisu..ca..yad..uurdhva.bhaagbhih..pradezaih..samyoga.kaaraNam,..adhobhaagbhiz..ca..vibhaaga.kaaraNam..gurutva.samyoga.prayatnebhyo..jaayate..tad..utkSepanam]
VSC..
VSC......samyoga.vibhaagaah..karmaNaam..[samaanam..kaaryam]...S1.1.28..(p.7)..
VSC..
VSC..ubhaya.karmajaa..ye..samyogaa..vibhaagaaz..ca..te..karmaNaam..samaanam..kaaryam...C1.1.28..(p.7)..
VSC..[Cf...1.1.19..samyoga.vibhaagaanaam..karma..(samaanam..kaaraNam)..]
VSC..
VSC......kaaraNa.saamaanye..dravya.karmaNaam..karma.akaaraNam..uktam..iti...S1.1.29..(p.7)....
VSC..
VSC..yasmin..prakaraNe..dravya.aadiinaam..kaaraNam..samaanam..varNitam..tasmin..kaaraNa.saamaanye..dravya.karmaNaam..yatah..karma.akaaraNam..uktam..atas..taany[dravya.karmaani]..api..asya[karmaNah]..kaaryam..saamaanyam..na..bhavanti.iti...evam..naanaa..dravya.guNa.karmaani.iti..siddham...C1.1.29..(p.7)....[Cf...1.1.20..na..dravyaanaam..(karma..saamaanyam..kaaraNam)....vyatirekaat;..1.1.21..guNa.vaidharmyaan..na..karmaNaam..(karma..saamaanyam..kaaraNam)..]................
VSC..
VSC..
VSC..//prathamasya.adhyaayasya..dvitiiyam..aahnikam...(p.8)..//
VSC..
VSC......kaaraNa.abhaavaat..kaarya.abhaavah...S1.2.1..(p.8)..
VSC..
VSC..kaarya.kaaraNa.zabdau..puurvam..uktau..tan.niruupaNa.artham..aaha...yasya.abhaavaat..tantu.aadeh..samavaayi.kaaraNasya..tat.samyogaanaam..vaa.asamavaayi.kaaraNaanaam..kaarya.dravyam..na..jaayate..paTa.aadi,..[yat...T]vinaaze..vaa..[kaaryo..T]..vinazyati..tat..kaaraNam...anyat..kaaryam...C1.2.1..(p.8)..
VSC..
VSC......na..tu..kaarya.abhaavaat..kaaraNa.abhaavah...S1.2.2..(p.8)..
VSC..
VSC..na..punah..paTa.aader..anutpattau..dravyasya..tantuunaam..tat.samyogaanaam..vaa.anutpattih...C1.2.2..(p.8)..
VSC..
VSC..uktaa.aanusangikaah..saamaanya.aadayas[aadi]..trayah..pada.arthaah,..tatra..saamaanyam..kathayati..--..C1.2.3..(p.8)..
VSC..
VSC......saamaanyam..vizeSa..iti..buddhi.apekSam...S1.2.3..(p.8)..
VSC..
VSC..bhinneSu..piNDeSv..anuvartamaanaam..'gaur..gauh'..iti..buddhim..apekSya,..ebhya..eva..ca..parasparato..vyaavartamaanaam..'ayam..asmaad..anyah'..iti..--..tad.anuvRtti.buddhi.apekSam..saamaanyam..vyaavRtti.buddhi.apekSo..vizeSa..iti...C1.2.4..(p.8)........
VSC..
VSC......bhaavah..saamaanyam..eva...S1.2.4..(p.8)..
VSC..
VSC..bhaavah..sattaa..saamaanyam..eva,..triSv..api..dravya.aadiSv..anuvartamaanatvaat,..na..vizeSah...C1.2.3..(p.8)..
VSC..
VSC......dravyatvam..guNatvam..karmatvam..ca..saamaanyaani..vizeSaaz..ca...S1.2.5..(p.8)..
VSC..
VSC..kSiti.aadiSu..yato..'dravyam..dravyam'..iti..anuvRtti.buddhih,..ruupa.aadiSu..ca..'guNo..guNah'..iti,..utkSepana.aadisu..'karma..karma'..iti..taani..dravyatva.guNatva.karmatvaani..saamaanyaani,..parasparataz..ca..vyaavRtter..vizeSaah...C1.2.5..(p.8)....[90.6.9]
VSC..
VSC......anyatra.antyebhyo..vizeSebhyah...S1.2.6..(p.8)..
VSC..
VSC..nitya.dravyeSu..parama.aNu.aakaaza.aadiSu..samavaayena..vartamaanaas..tulya.aakRti.guNeSu..'ayam..anyo.ayam..anyah'..iti..atyanta.vyaavRtti.buddhi.hetavas..tat.darzinaam..vizeSakatvaad..vizeSaah..[eva..T]...evam..vizeSaa..vyaakhyaataah...C1.2.6..(p.8)..
VSC..[PDS..nitya.dravya.vRttayas.antyaa..vizeSaah...te..khalv..atyanta.vyaavRtti.hetutvaad..vizeSaa..eva..2.2,p.36]
VSC..
VSC..sattaa..tu..--..
VSC..
VSC........sad..iti..yato..dravya.guNa.karmasu...S1.2.7..(p.8)..
VSC..
VSC..bhinneSu..dravya.aadiSu..triSu..yato..jaayate..'sat..sad'..iti..buddhih..saa..sattaa...aazraya.vinaazaad..asyaa..vinaaza..iti..cet,..na,..yatah...C1.2.7..(p.9)..
VSC..
VSC......dravya.guNa.karmabhyo.artha.antaram..sattaa...S1.2.8..(p.9)..
VSC..
VSC..yasmaad..dravya.aadibhyo..vyatiriktaa..sattaa..tasmaat..na..dravya.aadi.vinaaze..sattaa..vinazyati.iti...C1.2.8..(p.9)..
VSC..
VSC..dravya.aadi.vyatireke..yuktih..--..
VSC..
VSC......eka.dravyavattvaat..na..dravyam...S1.2.9..(p.9)..
VSC..
VSC..[S2.2.23..eka.dravyatvaan..na..dravyam..sm]
VSC..parama.aNu.aakaaza.aadi.dravyam..adravyam..kaaraNa.dravya.abhaavaat;..aneka.dravyam..vaa..ghaTa.aadi[.dravyam..T]..[aneka...T]..samavaayi.kaaraNa.dravya.yuktatvaat;..sattaa..punah..pratyekam..parisamaaptyaa..vartamaanaa.eka.dravyavattvaan..na..dravyam...C1.2.9..(p.9)..
VSC..
VSC......guNa.karmasu..ca..bhaavaat..na..karma..na..guNah...S1.2.10..(p.9)..
VSC..
VSC..guNaanaam..guNeSv..avRtteh..karmasu..ca..karmaNaam,..guNeSu..karmasu..ca..sattaayaa..vartamaanatvaat..na..guNa.karmaNii..sattaa...C1.2.10..(p.9)..
VSC..
VSC......saamaanya.vizeSa.abhaavaac..ca...S1.2.11..(p.9)..
VSC..
VSC..yadi..sattaa..dravya.aadiinaam..anyatamaa..syaat,..evam..dravya.aadiSv..iva..sattaayaam..api..dravyatva.aadayah..saamaanya.vizeSaa..varteran...na..ca.evam...tasmaan..na..sattaa..dravya.guNa.karmaaNi...C1.2.11..(p.9)..
VSC..
VSC..$B!N(Bdravyatva$B$K4X$7$F!O(B
VSC......eka.dravyavattena..[-tve..na..T]..dravyatvam..uktam...S1.2.12..(p.9)..
VSC..
VSC..[Sutra..in..Upas:..anekadravya.vattvena..dravyatvam..uktam...Cf...S1.1.22..dravyaanaam..dravyam..kaaryam..saamaanyam...$B$3$N>l9g(B1.2.9$B$ND>8e$KMh$kJ}$,$h$$!#(B]
VSC..yathaa..pratidravyam..saakalyena..vartamaanatvaan..na..dravyam..sattaa..tathaa.eka.dravyavattvaan..na..dravyam..dravyatvam...C1.2.12..(p.9)..
VSC..
VSC......saamaanya.vizeSa.abhaavena..ca...S1.2.13..(p.9)..
VSC..
VSC..dravya.aadiSv..iva..dravyatva.aadiinaam..madhyaat..kazcit..saamaanya.vizeSo..dravyatve..varteta..yadi..[dravyatvam/guNatvam/karmatvam]..dravyam..guNah..karma..vaa..syaat...tasmaan..na..dravya.aadiini[karma.guNau?..T]..dravyatvam...S1.2.13..(p.9-10)..
VSC..
VSC..$B!N(BguNatva$B$K4X$7$F!O(B
VSC......guNe..bhaavaad..[na..guNah]..guNatvam..uktam...S1.2.14..(p.10)..
VSC..
VSC..guNeSu..guNaanaam..avRtter,..guNatvam..ca..guNeSu..vartate,..tasmaat..na..guNah...C1.2.14..(p.10)..
VSC..
VSC......saamaanya.vizeSa.abhaavena..ca...S1.2.15..(p.10)..
VSC..
VSC..yadi..guNatvam..dravyam..karma..vaa..syaat..tasmin[guNatve..T]..dravyatvam..karmatvam..vaa..saamaanya.vizeSau..syaataam...na..ca.evam...tasmaat..na..dravyam..karma..vaa..guNatvam...C1.2.15..(p.10)..
VSC..
VSC..$B!N(Bkarmatva$B$K4X$7$F!O(B
VSC......karmaNi..bhaavaat..karmatvam..uktam...S1.2.16..(p.10)..
VSC..
VSC..karmaNi..karmatvasya..vRtteh..karmaNah..karmaNi..ca.avRtter..na..karma..karmatvam...C1.2.16..(p.10)..
VSC..
VSC......saamaanya.vizeSa.abhaavena..ca...S1.2.17..(p.10)..
VSC..
VSC..dravyatvam..guNatvam..vaa..karmatve..syaataam..yadi..[karmatvam$B$,(B]..dravyam..guNo..vaa..syaat...tasmaat..na..dravya.guNau..karmatvam.
VSC..
VSC......sat.linga.avizeSaad..vizeSa.linga.abhaavaac..ca.eko..bhaava..iti...S1.2.18..(p.10)..
VSC..$B!N!VB8:_$9$k!W$H$$$&D'I=$O$"$k$,$=$l<+?H$OFCAj$r;}$?$J$$!#$^$?FCAj$r<($9D'I=$OB8:_$7$J$$!#$=$l$f$(!O(B
VSC..'eka'.zabdena.abhedah..kathyate..na..tu..samkhyaa...lingyate.anena.iti..lingam..pratyayah,..yena..lingena..'sat..sad'..iti..pratyayena..pratiiyate..sattaa...tasya[pratyayasya..T]..sarvatra.aviziSTatvaad..viziSTasya..ca..pratyayasya.abhaavaad..abhinnaa..sattaa.C1.2.18..(p.10)..
VSC..[PDS,..p.753na..pratyekam..sva.aazrayeSu..lakSaNa[anugata.aakaara.jnaanam..NK].avizeSaad[vailakSaNya.abhaavaad..NK]..vizeSa[bheda..NK].lakSaNa[pramaana..NK].abhaavaac..ca.ekatvam]
VSC..
VSC..
VSC..//dvitiiyasya.adhyaayasya..prathama.aahnikam//
VSC..
VSC......evam..dravya.aadiinaam..naanaatve..siddhe..pRthivii.aadiinaam..dravya.lakSaNa.avizeSaad..ekatve..praapte..lakSaNa.bhedena..vaidharmyam..aaha..--..
VSC..
VSC......ruupa.rasa.gandha.sparzavatii..pRthivii...S2.1.1..(p.11)..
VSC..
VSC..ete.asyaa..ruupa.rasa.gandha.sparzaa..vizeSa.guNaah[q],..anya1p..tu..samkhyaa.parimaaNa.pRthaktva.samyoga.vibhaaga.paratva.aparatva.gurutva.naimittika.dravatva.samskaaraah...
VSC..ruupam..zukla.aadi,..raso..madhura.aadih,..gandhah..surabhir..asurabhiz..ca,..sparzas..asyaa.anuSTa.aziitatve..sati..paakajah,..kaaryam..baahyam..aadhyaatmikam..ca...C2.1.1..(p.11)..
VSC..[on..naimittika.dravatva..see..$B>>Hx(B,..p.184]..
VSC..[on..paakaja..see..S7.1.10..kaaraNa.guNa.puurvaah..pRthivi.aam..paakajaaz..ca.;..also..$B>>Hx(B,..p.157]..
VSC..[trividham..ca.asyaah..kaaryam...zariira.indriya.visaya.samjnakam...PDS4.1,81(pRthivii])..
VSC..[On..baahya.and..aabhyantara..cf...PDS..sa..dvividhah..--..baahya.aabhyantaraz..ca..iti...baahyas..api..dvividhah..--..pratyakSas..apratyakSaz..ca...apratyakSe..taavat..--..C2.2.20..(p.19)..]
VSC..
VSC......ruupa.rasa.sparzavatya..aapo..dravaah..snigdhaaz..ca...S2.1.2..(p.11)..
VSC......
VSC..zukla.madhura.ziitaa..eva..ruupa.rasa.sparzaah...dravaa..iti..saamsiddhikam..dravatvam...snigdhaa..iti..aasaam..eva..snehah...samkhyaa.parimaaNa.pRthaktva.samyoga.vibhaaga.paratva.aparatva.gurutva.samskaaraaz..ca...kaaryam..puurvavat...C2.1.2..(p.11)..
VSC..
VSC......tejo..ruupa.sparzavat...S2.1.3..(p.11)..
VSC..
VSC..ruupam..bhaasvaram..zuklam..ca,..sparza..uSNa..eva...samkhyaa.parimaaNa.pRthaktva.samyoga.vibhaaga.paratva.aparatva.naimittika.dravatva.samskaaraaz..ca...kaaryam..puurvavat...C2.1.3..(p.11)..
VSC..
VSC......vaayuh..sparzavaan...S2.1.4..(p.11)..
VSC..
VSC..anuSNa.aziito.apaakajah..sparzah...samkhyaa.parmaana.pRthaktva.samyoga.vibhaaga.paratva.aparatva.gurutva.samskaaraaz..ca...kaaryam..puurvavat...bhauma.aadi.dehaa..bhuumi.aadi.lokeSu...C2.1.4..(p.11)..
VSC..
VSC......ta..aakaaze..na..vidyante...S2.1.5..(p.11)..
VSC..
VSC..te..ruupa.rasa.gandha.sparzaa..na..santi..aakaaze...tasya..guNaah..zabda.samkhyaa.parimaaNa.pRthaktva.samyoga.vibhaagaah...C2.1.5..(p.11)..
VSC..
VSC......sarpir.jaTu.madhu.ucchiSTaanaam..paarthivaanaam..agni.samyogaad..dravataa.adbhih..saamaanyam...S2.1.6..(p.11)..
VSC..
VSC..madhu.ucchiSTam..sikthakam[bee's..wax]...sarpiso[q]..jaTuno[lac]..madhu.ucchiSTasya[wax]..ca.agni.samyogaad..dravataa..yaa..samjaayate..tad..adbhih..samaanatvam..pRthivyaah...C2.1.6..(p.12)..
VSC..
VSC......trapu[tin].siisa[lead].loha.rajata.suvarNaanaam..taijasaanaam..agni.samyogaad..dravataa.adbhih..saamaanyam...S2.1.7..(p.12)..
VSC..
VSC..eSaam..ca..taijasaanaam..yad..agni.samyogaad..dravatvam..upajaayate..tad..adbhih..saamaanyam..tejasah...C2.1.7..(p.12)..
VSC..
VSC......viSaaNii..kakudmaan..praantevaaladhih[a..tail..hairy..at..the..extremity...aluk..compound]..saasnaavaan..iti..gotve..dRSTam..lingam...S2.1.8..(p.12)..
VSC..
VSC..dRSTaanta.artham..suutram...'gotve'..iti..gotva.avacchinnaa..vyaktih...viSaaNam..kakudam..saasnaa..ca.asya.asti.iti..viSaaNii..kakudmaan..saasnaavaan...praanta.zabdena..kaTi.bhaagah,..vaalaa..asmin..dhiiyanta..iti..vaaladhi.zabdena..puccham,..praante..vaaladhir..asya.iti..praantevaaaladhih...viSaaNi.aadibhih..zabdais..tadvat.pratipaadakair..api..artha.vyaapaaraad..dharmaa..eva..vyapadizyante...C2.1.8..(p.12)..
VSC..[On..discussion..of..praantevaaladhih..see..Upas:]
VSC..
VSC..yathaa.apratyakSaayaam..go.vyaktau..kathamcid..gRhyamaaNaa..viSaaNa.aadayo..lingam..dRSTam..anumaapakaas..tathaa..--..
VSC..
VSC......sparzaz..ca...S2.1.9..(p.12)..
VSC..
VSC..sparza..upalabhyamaano..niraazrayasya.anupapatter..vaayum..anumaapayati...C2.1.9..(p.12)..
VSC..[U:..lingam..iti..zeSah...cakaaraat..zabda.dhRti.kampaah..samucciiyante.]
VSC..
VSC......na..ca..dRSTaanaam..sparza..iti..adRSTa.lingo.vaayuh...S2.1.10..(p.12)..
VSC..
VSC..yadi..khalv..ayam..kSiti.aadi.sparzo.abhaviSyad..gandha.rasa.ruupaih..saha.upalabhemahi,..na..ca.evam,..tasmaat..pRthivii.aadi.vyatiriktasya..vaayor..lingam...C2.1.10..(p.12)..
VSC..
VSC......adravyavattvaad..dravyam...S2.1.11..(p.12)..
VSC..
VSC..yah..parama.aNu.svabhaavo..vaayuh..sa..khalv..adravyavattvaat..samavaayi.kaaraNa.rahitatvaad..dravyam...dravyam..hi..adravyam..aneka.dravyam..ca...C2.1.11..(p.12)........
VSC..
VSC......kriyaavattvaat..guNavattvaac..ca...S2.1.12..(p.12)..
VSC..
VSC..'kriyaavad..guNavat'[S1.1.14]..iti..dravya.lakSaNaad..yatra..kriyaa..guNaaz..ca..samavetaah..so.api..mahaan..vaayur..dravyam...C2.1.12..(p.12)..
VSC..
VSC......adravyavattvena..nityatvam..uktam...S2.1.13..(p.13)..
VSC..
VSC..parama.aNu.lakSaNasya..vaayor..adravyavattvena..samavaayi.kaaraNa.rahitatvena..nityatvam..uktam...C2.1.13..(p.13)..
VSC..[sat.anityam..dravyavat..kaaryam..kaaraNam..saamaanya.vizeSavat..iti..dravya.guNa.karmaNaam..avizeSah...S1.1.7..(p.3)..]
VSC..
VSC......vaayor..vaayu.sammuurcchanam..naanaatve..lingam...S2.1.14..(p.13)..
VSC..
VSC..tiryak.gaamino..vaayor..vaayu.sammuurcchanena..[congealing,..mixing]..vaayv.antara.samzleSeNa.uurdhva.gamanam..pravartate,..tata..uurdhva.gamanaat..samzleSah,..samzleSaad..vaayor..anekatvam..anumiiyate...C2.1.14..(p.13)..
VSC..
VSC..$B!N%_!<%^!<%s%5!<3XGI$+$i$NHcH=!'Iw$NB8:_$r>ZL@$9$kD'I=$O$J$$!#!O(B
VSC..nanu..ca..--..
VSC......vaayur..iti..sati..samnikarSe..pratyakSa.abhaavaad..dRSTam..lingam$B!N4c$K8+$($k!"FC<l$ND'I=!O(Bna..vidyate...S2.1.15..(p.13)....
VSC..
VSC..yathaa..'ayam..gaur'..iti..goz..cakSuSaa..samnikarSe..sati..pratyakSeNa..viSaaNa.aadiini..tad.yogitayaa..dRSTaani..kadaacit..lingam,..na.evam..tvacaa..vaayor..samnikarSe..sati..ayam..vaayur..iti..pratyakSena..tad.guNatayaa..sparza..upalabdhah,..yena.anupalabhyamaanam..kadaacid..vaayum..anumaapayet...C2.1.15..(p.13)..
VSC..[vaayuh..sparzavat1...S2.1.4..(p.11)....$BIw$O86;O>!O@$G$O?($N$_$rM-$9$k!#>>Hx(B,..p.161]
VSC..$B!N(BdRSTam:..$BD>@\!"0l$+$iB>$X?dCN$9$kHfNL!#O@<0$KAH?%$5$l$k0JA0$N?dM}7ABV!#>>Hx(B,..p.11$B!O(B
VSC..
VSC..kSiti.aadi.sparza.vidharmatvaad..asya..sparzasya..niraazrayasya..ca.abhaavaad..vaayur..aazraya..iti..cet,..$B!N?($OCO?e2P6u$NB0@-!O(B---..
VSC..
VSC......saamaanyato.dRSTaac..ca.avizeSah...S2.1.16..(p.13)..
VSC..
VSC..[mimamsaka$B$NH?O@(B...Cf...$B>>Hx(B,..p.11-12]
VSC..aakaaza.aadiinaam..api..parokSatvaat..tat.pratiSedhena..vaayor..eva.ayam..sparza..iti..ayam..vizeSa..etasmaat..saamaanyatodRSTaat[sparzaat..T]..na.avagamyate...
VSC..vibhuunaam[aakaaza,..kaala,..diz,..aatman,..$B>>Hx(B...manas(anu-size)..]..sparzavattve..bhaavaanaam..pratighaata..iti..cet,..evam..tarhi..vaayor..eva.ayam..bhavat.prasiddhasya..sparzo.na..dazamasya..dravyasya..iti..katham..jnaayate...C2.1.16..(p.13)..
VSC..[vibhunaam..tu..parasparatah..samyogo..na.asti,..yuta.siddhi.abhaavaat...PDS8.9,360(samyoga)..]
VSC..
VSC......tasmaad..aagamikam..S2.1.17..(p.13)..
VSC..
VSC..tasmaad..vaayur..asti.iti..vaakyam..aagamikam..pravaada.maatram..iti..arthah...C2.1.17..(p.13)..$B!N!VIw$,$"$k!W$H$$$&$3$H$P$O0UL#$N$J$$$*C}$j$K2a$.$J$$!#!O(B
VSC..
VSC..na.etat,..---..
VSC......samjnaa.karma..tv..asmad.viziSTaanaam..lingam...S2.1.18..(p.13)..
VSC..
VSC..asmad.aadiinaam..sakaazaad..yo..bhagavaan..vijnaana.aadibhir..viziSTo..mahaa.iizvaras..tadiiyam..samjnaa.praNayanam..navaanaam..eva..dravyaanaam..bhaave..lingam,..dazamasya..samjnaa.anabhidhaanaat...tasmaan..nava.eva..dravyaani...ato..vaayor..eva..sparzah...'asmad.viziSTaanaam'..iti..puujaayaam..bahuvacanam...S2.1.18..(p.13-14)..
VSC..sa[asmat.viziSTas..T]..katham..jnaayata..iti..ucyate..--..
VSC..
VSC......pratyakSa.puurvakatvaat..samjnaa.karmaNah...S2.1.19..(p.14)..
VSC..
VSC..pratyakSena..hi..pada.artham..aalocayantah..samjnaah..praNayanti,..dRSTam..ca..daarakasya..naama.karane,..praNiitaaz..ca..imaah[pRthivii.aadi..T]..khalu..samjnaah,..tasmaat..manyaamahe..-..asti..bhavagaan..asmad.viziSTo.yo.asmad.aadi.parokSaaNaam..api..bhaavaanaam..pratyakSa.darzii..yena..idam..samjnaa.aadi..praNiitam..iti...C2.1.19..(p.14)..
VSC..
VSC..---
VSC..
VSC..[aakaaza]
VSC..$B!N5u6u$NB0@-!O(B
VSC......niSkramaNam..pravezanam..iti..aakaazasya..lingam...S2.1.20..(p.14)..
VSC..
VSC..yad..etad..niSkramaNam..pravezanam..ca..puruSasya..dvaara.aadinaa..bhavati..na..bhitti.aadau$B!NF~8}Ey$,$"$l$P$3$l$i$N1?F0$O5/$k$,!"JIEy$G$O5/$i$J$$!O(B,..tad..aakaaza.kRtam,..ato..niSkramaNa.pravezane..aakaazasya..lingam..iti...muurta.abhaavo..hi..aakaazam...C2.1.20..(p.14)..
VSC..[This..is..the..view..of..the..Saamkhyas...Upas:]
VSC..tan..na..--..
VSC..$B!N1?F0$O5u6u$ND'I=$G$O$J$$!#1?F0$O5u6u$G$O$J$/?M4V$KB0$9$k$+$i!#!O(B
VSC..
VSC......tad..alingam..eka.dravyavattvaat..karmaNah...S2.1.21..(p.14)..
VSC..
VSC..niSkramaNa.aadi..karma..puruSe..vartamaanam..'eka.dravyam..karma'(cf.1.1.16)....iti..uktatvaat$B!N?M4V$H5u6u$NN>J}$K0M5r$9$k$3$H$O$J$$!O(BniSkriyatvaac..ca.aakaazasya.aakaaza.avRtti..katham..tad[aakaazam?]..gamayed..asambandhaat...C2.1.21..(p.14)......
VSC....
VSC..$B!N5u6u$O1?F0$NFbB00x$G$O$J$$$+$i!O(B
VSC......yathaa..loSTa.vRtti..patanam..gurutvasya..lingam..evam..puruSa.vRtti..niskramaNam..aakaazasya..lingam..iti..cet..na..--..
VSC......
VSC......kaaraNa.antara.anuklRpti.vaidharmyaac..ca...S2.1.22..(p.14)..
VSC..
VSC..[Upas:..anuklRptir..lakSaNam..anukalpyate..jnaapyate'nena.iti..vyutpatti.aa.]
VSC..gurutvam..karmaNo.asamavaayi.kaaraNam..uktam,..tad..anumiiyataam,..na..tv..aakaazasya.asamavaayi.kaaraNatvam..yujyate$B!N5u6u$,!J1?F0$N!KHsFbB00x$G$O$"$j$($J$$!O(Bnityatva.dravyatva.anaazritatvair..aakaazasya..gurutva.aadinaa.asamavaayi.kaaraNena..vaidharmyaat...C2.1.22..(p.14)..$B!NHsFbB00x$?$k=E$5Ey$N@-<A$H0[$J$C$F$$$k$+$i!#!O(B
VSC..[gurutva.dravatva.nodana.abhighaata.samyukta.samyogaah..sva.aazraye..para.aazraye..ca..karma.kaaraNam,..prayatna.adRSTau..tu..para.aazraya.eva...C1.1.21]..
VSC..[PDS..gurutvam..jala.bhuumi.oh..patana.karma.kaaraNam...apratyakSam..patana.karma.anumeyam...p.640]
VSC..[Upas:..$B5u6u$O1?F0$NFbB00x$G$bHsFbB00x$G$b$J$$$+$i!#(B]
VSC..
VSC..$B!N1?F0$NDd;_$O!"5u6u$N7gG!$K$h$k$N$G$O$J$/!"JIEy$H$N7k9g$K$h$k!O(B
VSC..yad..uktam..'niSkramaNam..ca.aakaaza.kRtatvaad..dvaara.aadinaa'..iti,..etan..na..--..
VSC..
VSC......samyogaad..abhaavah..karmaNah...S2.1.23..(p.14)..
VSC..
VSC..bhitti.aadinaa..sparzavad.dravyena..zariira.aadeh..karma.aadhaarasya..samyogaad..niSkramaNam..nivartate,..na..tv..aakaaza.abhaavaat,..tasya..sarva.gatatvaat..tatra.api$B!NJIEy$K$*$$$F$b!O(Bbhaavah,..tasmaat..zabda.lingam..eva.aakaazam...C2.1.23..(p.14)..
VSC..
VSC..$B!N2;$O!"%F(I2$B%s%Q%K!<$J$I$NB0@-$G$O$J$$!O(B
VSC..[zabdah..pratyakSatve..sati..akaaraNa.guNa.puurvakatvaad..ayaavad.dravya.bhaavitvaad..aazrayaad..anyatra..upalabdhez..ca..na..sparzavat.vizeSa.guNah...6.1,144[zabda]]
VSC..[zabdah..pratyakSatve..sati..akaaraNa.guNa.puurvakatvaad..ayaavad.dravya.bhaavitvaad..aazrayaad..anyatra..upalabdhez..ca..na..sparzavat.vizeSa.guNah...6.1,144[zabda]]
VSC..bherii.aadiinaam..eva..nimittaanaam..zabdas.guNa..iti..cet..na..--..C2.1.24(p.15)..
VSC..
VSC......kaaraNa.guNa.puurvakah..kaarye..guNo..dRSTah,..kaarya.antara.apraadurbhaavaac..ca..zabdah..sparzavataam..aguNah...S2.1.24..(p.15)..
VSC..
VSC..(1)..iha..ye..sparzavataam[$BCO?e2PIw!O(BvizeSa.guNaa.eka.eka.indriya.graahyaas..te..kaaraNa.guNaih..kaarye..niSpaadyante...na..ca..bheri.avayaveSu..ruupa.aadaya..iva..kazcit..zabda.bhaagah..samaveta..upalabhyate...tasmaad..akaaraNa.guNa.puurvakatvaat..na..bherii.aades..sparzavato..vizeSa.guNah..zabdah...
VSC..(2)..yaz..ca..sparzavato..vizeSa.guNah..sa..kaarye..yaavat.kaaryam..upalabhyamaanas..dRSTah,..na..ca.evam..zabdah...tato..na..sparzavad.vizeSa.guNah...
VSC..(3)..kimca,..sparzavat.vizeSa.guNa.aarabdhe..kaarye..kaaraNa.guNair..aarabhyate,..na..ca..yadaa..zabdena..zabda.aarabhyate..tadaa..kimcit..kaaryam$B!N$"$kF1<o$N7k2L(B?$B!O(Butpannam[utpad]..pazyaamah...tasmaat..kaarya.antara$B!NF1<o$N$b$&0l$D$N7k2L(B?$B!O(B.apraadurbhaavaac..ca..na..zabdah..sparzavato..vizeSa.guNa..iti...C2.1.24..(p.15)..
VSC..[zabdah..pratyakSatve..sati.akaaraNa.guNa.puurvakatvaad..ayaavad.dravya.bhaavitvaad..aazrayaad..anyatra.upalabdhez..ca..na..sparzavat.vizeSa.guNah...PDS6.1,144[zabda]]
VSC..
VSC......paratra..samavaayaat..pratyakSatvaac..ca..na.aatma.guNo..na..mano.guNah...S2.1.25..(p.15)..
VSC..
VSC..paratra..bahir..iti..arthah...ye..khalv..aatma.guNaas..te..sukha.aadayas..iva.antar.zariiram..upalabhyante...na..ca.evam..zabdah,..bahir..bahubhir..upalabhyamaanatvaat...na..ca.aatma.guNo..baahya.indriya.graahyah,..ayam..tu..zrotra.pratyakSah,..tasmaan..na.aatma.guNah...
VSC..ata.eva..bahir..upalabhyamaanatvaad..baahya.indriya.pratyakSatvaac..ca..na..mano.guNah...zrotra.pratyakSatvaac..ca..na..dik.kaalayoh...C2.1.25..(p.15)..
VSC..$B!NJ};~$O?dM}$NBP>]!O(B
VSC..
VSC......tasmaad..guNah..san..--..lingam..aakaazasya...S2.1.26..(p.15)..
VSC..
VSC..tasmaad..upalabhyamaanah..zabda..aakaazam..gamayati...C2.1.26..(p.15)..
VSC..
VSC......dravyatva.nityatve..vaayunaa..vyaakhyaate...S2.1.27..(p.15)..
VSC..
VSC..[cf...2.1.11&13]
VSC..yathaa.adravyavattvaat..parama.aNu.bhuuto..vaayur..dravyam..nityaz..ca,..evam..aakaazam$B!NCf@-07$$!O(BkaaraNa.dravya.abhaavaad..dravyam..nityam..ca...C2.1.27..(p.15)..
VSC..
VSC......tattvam..bhaavena...S2.1.28..(p.15)..
VSC..
VSC..yathaa..sat.linga.avizeSaad..vizeSa.linga.abhaavaac..ca.eko..bhaavah,..evam..zabda.linga.avizeSaad..vizeSa.linga.abhaavaac..ca.ekam..aakaazam...C2.1.28..(p.15)..[90-6-30.final..before..summer]
VSC..
VSC..
VSC..//dvitiiyasya.adhyaaayasya..dvitiiyam..aahnikam//
VSC..
VSC..$B!NH?O@!O(Byad..uktam..'sparzavat.vizeSa.guNaa..aarabdhe..kaarya.dravye..guNaan..aarabhante,..zabdas..tv..anaarabdhe..dravye$B!NJL$N<BBN$,@8$8$J$/$F$b!"B@8]$,$=$NB@8]$N$^$^$G$"$C$F$b!O(Bzabdam..aarabhate'..iti,..tad$B!N@<$O?($rM-$9$k<BBN$NFC<l$NB0@-$G$O$J$$$H$$$&$N$O!O(B'..ayuktam,..C2.2.1(p.16)..
VSC..
VSC..[Cf...(3)..kimca,..sparzavat.vizeSa.guNa$B!!(Baarabdhe..kaarye..kaaraNa.guNair..aarabhyate,..na..ca..yadaa..zabdena..zabda..aarabhyate..tadaa..kimcit..kaaryam$B!N$"$kF1<o$N7k2L(B?$B!O(Butpannam[utpad]..pazyaamah...tasmaat..kaarya.antara$B!NF1<o$N$b$&0l$D$N7k2L(B?$B!O(B.apraadurbhaavaac..ca..na..zabdah..sparzavato..vizeSa.guNa..iti...C2.1.24..(p.15)..]
VSC..
VSC..anaarabdhe..api..puSpa.vastraabhyaam..dravya.antare..puSpa.gandhasya$B!N2V$J$k<BBN$NFC<l$NB0@-$G$"$k9a$,!O(Bvastre..gandha.aarambhaat.$B!N0a$=$N$b$N$OJQ$i$J$$!&F1$8$^$^$G$"$C$F$b!"9a$,JQ2=$9$k!O(Btathaa.apsu..uSNataayaah..[aarambhah..T]...$B!NEz!O(Bucyate..--..C2.2.1..(p.16)..
VSC..
VSC......puSpa.vastrayoh..sati..samnikarze..gandha.antara.apraadurbhaavo$B!N2V$N9a0J30$N9a$,8=$o$l$J$$!O(Bvastre..[kaarya...T]gandha.abhaava.lingam...S2.2.1..(p.16)..
VSC..
VSC..puSpena..khalu..samyukte..vastre..na..puSpa.gandhena..gandha..aarabhyate,..vastra.gandhasya.api..sambhavaat..puSpa.vastra.gandhaabhyaam..dvaabhyaam..vilakSaNam..gandha.antaram..upajanitam..upalabhemahi,..na..ca.evam,..api..tu..$B!N$3$N$h$&$J>l9g$K$O!O(BpuSpa.gandham..eva..upalabhaamahe...tasmaad..'anaarabdhe..kaarye..puSpa.gandhena..[vastre..T]..[kaarya...T]gandha..aarabhyate'..iti..ayuktam,..gandha.antara.prasangaat.$B!N0a$,2V$N9a$r;}$D$3$H$K$J$C$F$7$^$&$+$i!#!O(B..C2.2.1..(p.16)..$B!N2V$N9a$,0a$KIUCe$7$F$$$k$@$1!#0a$N9a$=$N$b$N$KJQ2=$O$J$$!#!O(B
VSC..
VSC......etena.apsu..uSNataa..vyaakhyaataa...S2.2.2..(p.16)..
VSC..
VSC..apaam..tejasaa..samyoge..sati..vilakSaNa.sparza.anutpattir..auSNya.abhaavasya..lingam,..ayaavat.dravya.bhaavitvam..ca..salile..auSNyasya...suuksmaanaam..puSpa.avayavaanaam..vastre..tejo.avayavaanaam..ca.apsu..samkraanteh..samyukta.samavaayaad..gandha.sparza.upalabdhih...C2.2.2..(p.16)..
VSC..
VSC..nanv..ayaavat.dravya.bhaavino..ruupa.aadayo..vastra.udakayoh,..puSpa.gandha.uSNa.sparza.upalambha.kaale..sva.gandha.ziita.sparza.anupalabdheh...na..--..C2.2.3..(p.16)..
VSC..
VSC......vyavasthitah..pRthivyaam..gandhah...S2.2.3..(p.16)..
VSC..
VSC..paarthive..vaasasi..vyavasthito.api..sva.gandhah..puSpa.gandha.abhibhavaat..na..upalabhyate...kimca..--..C2.2.3..(p.16)..
VSC..
VSC......tejasi..uSNataa...S2.2.4..(p.16)..
VSC..
VSC..tejasy..eva..uSNataa..vyavasthitaa,..na.apsu[...apsu?..T]..samkraamati...C2.2.4..(p.16)..
VSC..
VSC......tathaa.auSNya.upalabdhi.kaale..--..apsu..ziitataa...S2.2.5..(p.17)..
VSC..
VSC..tejo.avayava.anupravezaat..samyukta.samavaayaad$B!N!JHiIf$H!K9g$7$?$k$b$N$K$*$1$kOB9g$K4p$E$$$F!O(BuSNa.upalabdher..[api?..T]....anupalabhyamaanaa.api..salile..ziitataa..vyavasthitaa.eva...abhibhavaat..na..upalabhyate...C2.2.5..(p.17)..
VSC..
VSC..---
VSC..[Kaala]
VSC..kaala..idaaniim..kathyate..--..C2.2.6..(p.17)..
VSC..
VSC......aparasmin..param[aparam..smk]..yugapad..ayugapad..ciram..kSipram..iti..kaala.lingaani...S2.2.6..(p.17)..
VSC..
VSC..[Cf...kaalah..para.apara.vyatikara.yaugapadya.ayaugapadya.cira.kSipra.pratyaya.lingam...6.2,155(kaala)....On..vyatikara..see..$B6bAR(B,..p.123,..n.1.]
VSC..
VSC..etaani..aparatva.vyatikara.aadiini..kaala.lingaani...tatra..pareNa..diz.pradezena..samyukte..yuvan7..paratva.jnaane..jaate..sthavire..ca.apareNa..diz.pradezena..samyukte..aparatva.jnaana.utpatti7..kRsna.keza.aadi.valii.palita.aadi.paryaalocanena..yena..nimittena..yuvan7..aparatva.jnaanam..sthavire..ca..paratva.jnaanam..jaayate..sa..kaalah...tathaa..tulya.kaaryeSu..kartRsu..'yugapad..kurvanti,..ayugapad..kurvanti'..iti..yatah..pratyayas..jaayate..sa..kaalah...tathaa.ekam..kriyaa.phalam..uddizya..odana[boiled..rice].aakhyam..bhuuyasiinaam..adhizrayana.aadi.kriyaanaam..prabandha.pravRtti7..tulye..kartR7..'ciram..adya..kRtam,..kSipram..adya..kRtam'..iti..yatah..pratyayau..bhavatah..sa..kaala..iti...tasya..guNaah..samkhyaa.parimaaNa.pRthaktva.samyoga.vibhaagaah...kimca...C2.2.6..(p.17)..
VSC..
VSC......dravyatva.nityatve..vaayunaa..vyaakhyaate...S2.2.7..(p.17)..
VSC..
VSC..adravyavattvaat..parama.aNu.vaayor[vaayu]..iva..dravyatva.nityatve..kaalasya...C2.2.7..(p.17)..
VSC..
VSC..[Cf...yathaa.adravyavattvaat..parama.aNu.bhuutas.vaayur..dravyam..nityaz..ca,..evam..aakaazam..kaaraNa.dravya.abhaavaad..dravyam..nityam..ca...C2.1.27..(p.15)..]
VSC..[adravyavattvaad..dravyam...S2.1.11..(p.12)..]
VSC..[adravyavattvena..nityatvam..uktam...S2.1.13..(p.13)..]
VSC..
VSC......tattvam..bhaavena...S2.2.8..(p.17)..
VSC..
VSC..yathaa..sat.linga.avizeSaad..vizeSa.linga.abhaavaac..ca.ekas..bhaavas..tathaa..kaala.linga.avizeSaad..vizeSa.linga.abhaavaac..ca.ekah..kaalah...C2.2.8..(p.17)..
VSC..
VSC..kaalasya.ekatve..katham..aarambha.kaala.aadi.vyapadeza..iti..atra.aaha..--..C2.2.9..(p.17)..
VSC..
VSC......kaarya.vizeSena..naanaatvam...S2.2.9..(p.17)..
VSC..
VSC..kaaryam..kriyaa,..kriyaa.vizeSena.aaviSTasya..vastuna.aarambha.sthiti.vinaaza.kriyaa..dRSTaa.ekasya.api..kaalasya..naanaatva.upacaaraad..aarambha.kaala.aadi.vyapadezah...C2.2.9..(p.17)..
VSC..
VSC..nanu..kriyaa.maatram..kaalah...kutah...kaala.lingaanaam..--..C2.2.10..(p.18)....
VSC..
VSC......nityeSv..abhaavaad..anityeSu..bhaavaat...S2.2.10..(p.18)..
VSC..
VSC..yadi..kriyaa.vyatiriktah..syaat..nityah..kaala.evam..nityeSv..aakaaza.aadisu..kaala.lingaani..pratibhaaseran...anityeSv..eva..tu..bhavanti...tasmaad..abhinirvartyamaaneSu..eva.avadhih..kaalah...tasmaat..kriyaa.eva..kaala..iti...na.etat,..vastu.nirvRtti.uttara.kaala.bhaavitvaat..kaala.lingaani..anityeSu..bhavanti,..na..tu..kriyaayaah..kaalatvaat...teSaam..tu...C2.2.10..(p.18)..
VSC..
VSC......kaaraNe..kaala.aakhyaa...S2.2.11..(p.18)..
VSC..
VSC..eSaam..kaala.lingaanaam..nirnimitaanaam..asambhavaat..kriyaa.nimittatve..'kRtam'..iti..syaat,..na..'yugapad'..iti...tasmaad..eSaam..yat..kaaraNam..tasmin..kaala.aakhyaa...C2.2.11..(p.18)..
VSC..
VSC..---
VSC..[Diz]
VSC......ita..idam..iti..yatas..tad..dizo..lingam...S2.2.12..(p.18)..
VSC..
VSC..muurta.dravyam..avadhim..kRtvaa..yata.etad..bhavati..'idam..asmaat..puurvena'..iti.aadi.pratyayas..tad..dizo..lingam...guNaah..samkhyaa.parimaaNa.pRthaktva.samyoga.vibhaagaah...kimca..--..C2.2.12..(p.18)..
VSC..
VSC......dravyatva.nityatve..vaayunaa..vyaakhyaate...S2.2.13..(p.18)..
VSC..
VSC..adravyavattvaad..vaayuvad..dravyatva.nityatve..dizah...C2.2.13na..(p.18)..
VSC..
VSC......tattvam..bhaavena...S2.2.14..(p.18)..
VSC..
VSC..diz.linga.avizeSaad..vizeSa.linga.abhaavaac..ca.ekaa..diz..iti..arthah...saty..ekatve..--..C2.2.14..(p.18)..
VSC..
VSC........kaarya.vizeSena..naanaatvam...S2.2.15..(p.18)..
VSC..
VSC..puurveNa..devayajanam..dakSiNena..pitR.yajanam..iti..aadinaa..kriyaa.vizeSena..naanaatvasya..dizah..puurva.dakSina.aader..upacaarah...C2.2.15..(p.18)..
VSC..
VSC..itaretara.aazrayam..iti..cet,..evam..tarhi..--..C2.2.16..(p.18)..
VSC..
VSC......aaditya.samyogaad..bhuuta.puurvaad..bhaviSyato..bhuutaac..ca..praacii...S2.2.16..(p.18)..
VSC..
VSC..savitur..ahar.aadau..yena..kalpita.diz.pradezena..samyogo.abhuud..bhavati..bhaviSyati..vaa,..tasmaad..aaditya.samyogaat..'praacii'..iti..vyapadezah...praancy..ata.aadityam..iti...C2.2.16..(p.19)..
VSC..
VSC......tathaa..dakSinaa..pratiicy..udiicii..ca...S2.2.17..(p.19)..
VSC..
VSC..asmaad..eva.aaditya.samprayogaad..dakSinaa.aadi.vyapadezah...C2.2.17..(p.19)....................
VSC......etena..diz.antaraani..vyaakhyaataani...S2.2.18..(p.19)..
VSC..
VSC..anena.eva..prakaareNa..puurva.dakSina.aadiini..diz.antaraani..vyaakhyaataani...C2.2.18..(p.19)..
VSC..
VSC..--
VSC..
VSC..tatra..idaaniim..aatmaa..karanair..adhigantavyah,..karanaani..zabda.aadibhyo..guNebhyah...nanu..guNatvam..asiddham..zabda.aadiinaam..siddham..kRtvaa..ucyate...nanu..guNatve..kutah..samzayah?..aaha..--..kim..samzayas..api..hetumat1?..evam..etat...ko..hetuh?..tadaa.aaha..--..C2.2.19..(p.19)..
VSC..
VSC......saamaanya.pratyakSaad..vizeSa.apratyakSaad..vizeSa.smRtez..ca..samzayah...S2.2.19..(p.19)..
VSC..
VSC..sthaaNu.puruSayor..uurdhvataam..saamaanyam..pazyan..vizeSa.hetuun..paani.aadi.kotara.aadiin..apazyan..smarati..ca..vizeSaan,..atah..samzayah..'kim..ayam..sthaaNuh..syaat..puruSas..nu..vaa'..iti...C2.2.19(p.19)..
VSC..
VSC..sa..dvividhah..--..baahya..aabhyantaraz..ca..iti...baahyo.api..dvividhah..--..pratyakSa..apratyakSaz..ca...apratyakSe..taavat..--..C2.2.20..(p.19)..
VSC..
VSC......dRSTam..adRSTam...S2.2.20..(p.19)..
VSC..
VSC..praapto..manuSya..iti..ukte..kim..imam..dRSTam..pazyeyam..adRSTam..iti..zravaNa.maatrad..eva..samzayah...pratyakSe..tu..--..C2.2.21..(p.19)..
VSC..
VSC......dRSTam..ca..dRSTavat...S2.2.21..(p.19)..
VSC..
VSC..samprati..dRSTvaa..puruSam..tam..eva..dRSTam..aalocayatah..kim..ayam..mayaa..dRSTa.puurvah..kadaacit..uta.adRSTa..iti..samzayah...C2.2.21..(p.19)..
VSC..
VSC......dRSTam..yathaa.dRSTam..ayathaadRSTam..ubhayathaa..dRSTatvaat...S2.2.22..(p.20)..
VSC..
VSC..aadau..kuntalii..devadattas..dRSTah,..madhye..muNDah,..tRtiiyasyaam..avasthaayaam..kuntalii...caturthyaam..aalaapa.aadibhir..avagate..aaruupa.maatreNa..ca..samdhyaa.aadau..'kim..ayam..kuntalii..syaad..uta..muNDo..vaa'..iti..samzayah...puurva.suutre..aneka.artha.anusmRteh..samzayah,..anena..tv..eka.arthe..vizeSa.anusmaranaat...aabhyantaras..tu..--..C2.2.22..(p.20)..
VSC..
VSC......vidyaa.avidyaataz..ca..samzayah...S2.2.23na..(p.20)..
VSC..
VSC..vidyaa..samyak.jnaanam,..avidyaa..mithyaa.jnaanam...daivajnena..zubham..aadiSTam..satyam..abhuut,..dvitiiyam..asatyam,..tRtiiyasyaam..avasthaayaam..samzayah..--..kim..aadya.avasthaavat..satyam..uta..dvitiiya.avasthaavad..asatyam..iti...evam..kathitah..samzayah...tatra..zabda.eva..taavat..kathyataam..--..C2.2.23na..(p.20)..
VSC..
VSC..--
VSC..[Zabda]
VSC......zrotra.grahaNo..yo.arthah..sa..zabdah...S2.2.24..(p.20)..
VSC..
VSC..zrotreNa..gRhyate..yo.arthah..sa..zabdah...saamaanya.aadiinaam..artha.zabdasya..samketitvaat(samketitatvaat?)....zabdatvam..zabdo..maa..bhuud..iti..artha.grahaNam...C2.2.24..(p.20)..
VSC..
VSC......tasmin..dravyam..karma..guNa..iti..samzayah...S2.2.25..(p.21)..
VSC..
VSC..saadhaarana.ruupatvaat..dravya.aaditvena..zabde..samzayah...tadaa.aaha..--..S2.2.25..(p.21)..
VSC..
VSC......tulya.jaatiiyeSv..artha.antara.bhuuteSu..ca..vizeSasya.ubhayathaa..dRSTatvaat...S2.2.26..(p.21)..
VSC..
VSC..pRthiviitvam..sajaatiiyaat..salila.aadeh..pRthivyaa..vizeSo..dRSTah,..asajaatiiyaabhyaam..ca..guNa.karmabhyaam...tatah..zabde.api..kim..ayam..zrotra.graahyatvam..vizeSo..guNais..tulyasya.artha.antara.bhuutasya..vaa..iti..samzayah...na.etat...C2.2.26..(p.21)..
VSC..
VSC......eka.dravyavattvaat..na..dravyam...S2.2.27..(p.21)..
VSC..
VSC..ekasmin..dravye..aakaaze..vartamaanatvaat..na..dravyam..ayam..zabdah,..dravyam..hi..adravyam..parama.aNu.aadi..aneka.dravyam..vaa..ghaTa.aadi...C2.2.27..(p.21)..
VSC..
VSC......acaakSusatvaat..na..karma...S2.2.28..(p.21)..
VSC..
VSC..dravyam..karma..vaa..yad..indriya.antara.pratyakSam..tat..caakSusam..api..dRSTam,..ayam..tu..zabdah..zrotra.pratyakSo.api..san..na..caakSusah...evam..sthito..guNah...kimtu..--..C2.2.28..(p.21)......
VSC..
VSC......guNasya..satas..apavargah..karmabhih..saadharmyam...S2.2.29..(p.21)..
VSC..
VSC..karmabhir..asya..punar..guNa.bhuutasya.api..saadharmyam..apavargo..vinaazah,..utpatti.anantaram..agrahaNaad..vinaazo.anumiiyate...C2.2.29..(p.21)..
VSC..
VSC..tato.api..nimittaad..agrahaNam..iti..cet..na..--..C2.2.30..(p.22)..
VSC..
VSC......sato..linga.abhaavaat...S2.2.30..(p.22)..
VSC..
VSC..yat..sad..api..nimittaan..na..gRhyate..tasya..lingam..sad.bhaava.graahakam..bhavati,..zabdasya..tu..uccaaraNaad..uurdhvam..samyogya.aader..lingasya.abhaavaad..asattaa.eva...kimca..--..C2.2.30..(p.22)..
VSC..
VSC......nitya.vaidharmyaat...S2.2.31...(p.22)..
VSC..
VSC..uccarita.pradhvamso..nityair..vaidharmyam,..tasmaad..anityah...kimca..--..C2.2.31...(p.22)..
VSC..
VSC......kaaryatvaat...S2.2.31...(p.22)..
VSC..
VSC..kaaryaz..ca..zabdah,..samyoga.aadibhya..utpatteh...tasmaad..anityah...kimca..--..C2.2.31..(p.22)..
VSC..
VSC......abhaavaat...S2.2.33...(p.22)..
VSC..
VSC..praag.abhaavaad..iti..arthah...praag.abhaavavato..vinaazaat...praag.abhaavaz..ca.asya..kaaraNebhya..utpatteh...na..ca..taani..vyanjakaani,..kutah..--..C2.2.23na..(p.23)..
VSC..
VSC......kaaraNato..vikaaraat...S2.2.38..(p.22)..
VSC..
VSC..yasmaad..bherii.aadi.kaaraNebhyah..zabdasya..vikaaro.avagamyate,..mahati..bherii.aadiau..mahaan..alpe.alpah...abhivyaktau..tu..--..C2.2.34..(p.22)..
VSC..
VSC......doSaat...S2.2.35..(p.22)..
VSC..
VSC..nityatvena.abhivyakti7..zabdas..antyena..yajne..prayuktas..na.anyena..prayujyeta..darbha.aadivat..yaatayaamatva.aadi.dosaat...tasmaad..anityah...kutah..kaaryatvam..iti..aaha..-..C2.2.35..(p.22)..
VSC..
VSC......samyogaad..vibhaagaat..zabdaat..ca..zabda.niSpatteh...S2.2.36..(p.23)..
VSC..
VSC..bherii.danda.samyogaad..vastra.dala.vibhaagaat..zabdaat..ca..zabdasya..viici.santaanavat..nispatti5..manyaamahe..--..kaaryah..zabda..iti...C2.2.36..(p.23)..
VSC..
VSC......lingaac..ca.anityah...S2.2.37...(p.23)..
VSC..
VSC..'tebhyas..trayas..vedaa.ajaayanta'..[........]..iti..vacanaad..vaidikaat..lingaad..anityah...nanu..nityah..zabdah..--..C2.2.37..(p.23)..
VSC..
VSC......dvayos..tu..pravRttyor..abhaavaat...S2.2.38..(p.23)..
VSC..
VSC..kaaryaaNaam..hi..bhaavaanaam..dve..pravRttii..--..ekaa..nirvRttih,..anyaa..kaarya.viniyoga.ruupaa...zabdasya..punar..artha.pratipatti.arthaa.eva..pravRttir..uccaarana.aakhyaa,..na.aatma.arthaa,..tasmaat..nityah...C2.2.38..(p.23)..
VSC..
VSC......samkhyaa.abhaavaat...S2.2.39..(p.23)..
VSC..
VSC..uccarita.pradhvamsitve..zabdasya..'dvir..ayam..aamnaatah'..[......]..iti..vinastatvaat..samkhyaa.abhyaavRttir..na..bhavet,..asti..ca,..tasmaat..nityah...C2.2.39..(p.23)..
VSC..
VSC......prathama.azabdaat...S2.2.40..(p.23)..
VSC..
VSC..prathama.azabdaad..iti..'trih..prathamaam..anvaaha'..[......]..iti..vaakyam,..uccarita.vinaazitve..zabdasya..prathamaayaa..Rco.abhyaavRtti.gananam..na..syaat,..asti..ca,..tasmaat..nityah...C2.2.40..(p.23)..
VSC..
VSC......sampratipatti.bhaavaat..ca...S2.2.41..(p.23)..
VSC..
VSC..vinaazitve..zabdasya..'sa.eva.ayam..go.zabdah'..iti..sampratipattih..pratyabhijnaa..na..syaat,..tasmaat..nityah...na.etat..saaram..--..C2.2.41..(p.23)..
VSC..
VSC......samdigdhaah..sati..bahutve...S2.2.42..(p.24)..
VSC..
VSC..pradiipa.aadaav..advi.pravRttatvam..dRSTam,..dvir..vidyut..nihsRtaa.iti..samkhyaa.bhaavah,..sampratipattir..jvaala.aadau...tasmaad..anityeSv..api..bhaavaad..bahavo.api..amii..hetavah..samzayitaah...tasmaad..anityah...C2.2.42..(p.24)..
VSC..
VSC......samkhyaa.bhaavah..saamaanyatah...S2.2.43..(p.24)..
VSC..
VSC..prathama.azabhaha..sampratipatti.bhaavaz..ca..iti..saadRzyaad..ete..draSTavyaah...C2.2.43..(p.24)..
VSC..
VSC..----
VSC..//..tRtiiya.adhyaayasya.aadyam..aahnikam..//
VSC..[Atman]
VSC..
VSC..evam..dig.antaanaam..vaidharmyam..uktvaa.aatmaanam..upakramate..--..C3.1.1..(p.25)..
VSC..
VSC......prasiddhaa..indriya.arthaah...S3.1.1..(p.25)..
VSC..
VSC..zabda.aadayo..yasmaad..guNaa...dvi.svabhaavaah[nitya.anitya?..but..how..about..zabda?]..prasiddhaah,..tebhyaz..ca..indriyaaNi...ata..idaaniim..--..C3.1.1..(p.25)....
VSC..[zabda.sparza.ruupa.rasa.gandhaa..baahya.eka.eka.indriya.graahyaah...PDS7,231(guna)..]
VSC..
VSC......indriya.artha.prasiddhir..indriya.arthebhyo.artha.antaratve..hetuh...S3.1.2..(p.25)..[U:..artha.antarasya]
VSC..
VSC..[Kan.125]
VSC..graahyaaNaam..arthaanaam..zabda.aadiinaam..yaa..iyam..prasiddhih..tayaa..ca..zrotra.aadiinaam..karaNaanaam...anayaa..indriya.artha.prasiddhyaa.ebhyo..graahya.grahaNebhya..indriya.arthebhyah..paro..grahiitaa.aatmaa.anumiiyate...C3.1.2..(p.25)..
VSC..
VSC..[Objection]
VSC......so.anapadezah...S3.1.3..(p.25)..
VSC..
VSC..graahya.grahaNa.prasiddhy.aakhyo..grahiitR.sad.bhaave..yo..hetur..uktah..so.anapadezah,..akaaraNam..iti..arthah...kim..aatma.kalpanayaa?..katham..indriyaaNi..grahiitRRNy..eva..na..bhavanti?..
VSC..
VSC..[Answer]
VSC..na.etat..--..C3.1.4..(p.25)..
VSC..
VSC......kaaraNa.ajnaanaat...S3.1.4..(p.25)..
VSC..
VSC..bhuutaanaam..indriya.kaaraNaanaam..ajnatvaat..tat.kaaryaaNi.indriyaaNy..api..ajnaani...bhuuta.ajnaanam..--..C3.1.4..(p.25)..
VSC..
VSC......kaarya.ajnaanaat...S3.1.5..(p.25)......
VSC..[U:..kaaryeSu..jnaanaat]
VSC..
VSC..anyasya..bhuuta.kaaryasya..ghaTa.aader..ajnatvaad..bhuutaany..api..ajnaani...C3.1.5..(p.25)..
VSC..
VSC......ajnaanaac..ca...S3.1.6..(p.25)..
VSC..
VSC..bhuutaanaam..ajnaanaad..indriyaaNy..api..ajnaani.ity..smamhaara.artham..idam..suutram...C3.1.6..(p.25)....[Upas:..nanu..ghaTa.aadaav..api..suuksma.maatrayaa..caitanyam..asty..eva.ity..aazankya.aaha]
VSC..
VSC......anya..eva..hetur..iti..anapadezah...S3.1.7..(p.25)..
VSC..[U:..anyad..eva..hetur,..ity..[ananyo..hetur..T]..anapadezah]
VSC..
VSC..anyo..hetu.lakSaNa.baahya..ity..arthah...tathaahi..--..indriya.artha.prasiddhir..indriya.artha.dharmatvaad..aatmanaa.asambandhaat..na..tam..anumaapayet,..ato.anapadezah.....
VSC..
VSC..[U:..artha.antaram..hy..artha.antarasya.anapadezah..8]
VSC..
VSC......samyogi,..samavaayi,..eka.artha.samavaayi,..virodhi..ca..[lingam..T]/..kaaryam..kaarya.antarasya,..kaaraNam..kaaraNa.antarasya../..virodhy..abhuutam..bhuutasya,..bhuutam..abhuutasya,..abhuutam[?]..abhuutasya,..bhuutam..bhuutasya...S3.1.8(p.26)..
VSC..
VSC..dhuumo.agneh..samyogi../..viSaaNam..goh..samavaayi../..eka.artha.samavaayi..dvidhaa..--..kaaryam..kaarya.antarasya,..yathaa..ruupam..sparzasya,..kaaraNam..kaaraNa.antarasya,..yathaa..paaNih..paadasya../..caturdhaa..virodhi..--..abhuutam..varSa.karma..vaayv.abhra.samyogasya..bhuutasya..lingam,..bhuutam..varSa.karma..vaayv.abhra.samyogasya.abhuutasya..lingam,..abhuutaa..zyaamataa.abhuutasya.agni.samyogasya.lingam,..bhuutam..kaaryam..bhuutasya..kaaraNa.samyogasya..lingam../..tasmaad..iha..prasiddhaanaam..indriya.arthaanaam..karaNataa..karmataa..ca..samavaayinii..aatma.lingam../..na..te..aatmani..samavaayinii.iti..cet,..evam..etat$B!N$=$NDL$j!O(B,..anyathaa..tu..prayogah..--..indriyaaNi..kartR.prayojyaani..karaNatvaad..vaasya[axe].aadivad..iti../..C3.1.8.
VSC..
VSC..samyogy.aadiiny..eva..katham..lingam..ity..aaha..--
VSC..
VSC......prasiddha[samyoga.aadi...T].puurvakatvaad..apadezasya...S3.1.9(p.26)..
VSC..
VSC..prasiddho..yah[A]..samyogy.aadir$B!N(BA$B$,(BB$B$H7k9gEy$N4X78$K$"$k$3$H$,<~CN$G$"$k!"$D$^$j!O(Bna.asambaddho..yena[A]..saha..jnaatah[B]..sa[A]..tasya.artha.antarasya[B].api..lingam,..sambaddhatvaat...na.asambaddham../..tathaa..hi..--..C3.1.9.$B!N(BA$B$,(BB$B$H7k9g4X78Ey$rM-$9$k$b$N$H$7$F$h$/CN$i$l$F$*$j!"(BB$B$H7k9g$<$:$K(BA$B$,CN$i$l$k$3$H$,$J$$>l9g!"(BA$B$O(BB$B$J$kJL$N$b$N$ND'I=$H$J$k!#7k9g4X78$K$"$k$+$i!#7k9g$7$F$$$J$$$b$N$O$=$&$G$O$J$$!O(B
VSC..
VSC......aprasiddho.anapadezah...S3.1.10..(p.26)..
VSC..
VSC..[U:..combines..10..and..11]
VSC..aprasiddho..viruddhah,..yasya..saadhya.dharmeNa..saha..na.eva.asti..sambandhah,..api..tu..viparyayeNa,..asaav..anapadezo.ahetuh...C3.1.10..(p.26)..
VSC..
VSC......asan..samdigdhaz..ca.anapadezah...S3.1.11..(p.27)..
VSC..
VSC..asan,..yah..pakSe..na.asti..[sah..T];..tena.arthaad..asann..asiddha..ity..arthah,..samdigdhaz..ca.anapadezah;..samdigdho.anaikaantika..ity..arthah...udaaharaNam..aaha--..C3.1.11..(p.27)..
VSC..
VSC......viSaaNii..tasmaad..azvo..viSaaNii..tasmaad..gaur..iti..ca...S3.1.12..(p.27)..
VSC..[U:..yasmaad..viSaaNii..tasmaad..azvah..16]
VSC..[U:..yasmaad..viSaaNii..tasmaad..gaur..iti..ca.anaikaantikasya.udaaharaNam..17]
VSC..
VSC..[Kan.186-187]
VSC..'ayam..pada.artho.azvah'..iti..saadhye..viSaaNitvam..viruddham,..azva.viparyayeNa..viSaaNitvasya..vyaapteh...'ayam..pada.artho..gauh'..iti..saadhye..viSaaNitvam..anaikaantikam,..saadhya.viparyayaabhyaam..vyaaptatvaat...ca.zabdo.anukta.samuccaya.arthah,..'zazo..viSaaNii'..iti..saadhye.asiddham..viSaaNitvam,..pakSe.[a]vartamaanatvaat[?]...prasangaad..etad..uktam[?]...C3.1.12..(p.27)..
VSC..
VSC..kimca..--
VSC..
VSC......aatma.indriya.mano.artha.samnikarSaad..yan..niSpadyate..tad..anyat...S3.1.13..(p.27)..
VSC..catuSTaya.samnikarSaad..yat..utpadyate..jnaana.aakhyam..kaaryam..tad..anyad..hetu.antaram..aatma.jnaapakam..asti.iti...jnaanasya..samavaayi.kaaraNa.apekSitvam..kaaryatvaad..ghaTavat...$B!N;M<T$N7k9g$h$j@8$8$kCN<1$H$$$&7k2L$OJL$N$b$N!"$D$^$j2f$NB8:_$rCN$i$;$k!J4641BP>]$H4641$H$O!KJL$N0x$G$"$k!#CN<1$OFbB00x!J2f!K$K0MB8$9$k!#7k2L$G$"$k$+$i!#$D$\$N$h$&$K!J$D$\$b$^$?EZ$J$kFbB00x$K0MB8$7$F@8$8$k!K!O(B
VSC..
VSC......pravRtti.nivRttii..ca..pratyag.aatmani..dRSTe..paratra..lingam..iti...S3.1.14..(p.27)..
VSC..[U:..against..Bauddha..or..Saamkhya]....
VSC..pratyag.aatmaa.iti..zariiram...zariire..pravRtti.nivRttii..dRSTe..aatmaanam..anumaapayatah...--..zariiram..prayatnavataa.adhiSThitam..hita.ahita.pravRtti.nivRttimattvaad..ghaTavat...C3.1.14..(p.27)..
VSC..
VSC..
VSC....//..tRtiiyasya.adhyaayasya..dvitiiyam..aahnikam..//
VSC..
VSC..[manas]
VSC..ukta..aatma.indriya.mano.artha.samnikarSo..jnaana.hetuh...tat.siddhy.artham..manah..kathayati..--..C3.2.1..(p.28)..
VSC..
VSC......aatma.indriya.artha.samnikarSe..jnaanasya.abhaavo..bhaavaz..ca..manaso..lingam...S3.2.1..(p.28)..
VSC..
VSC..aatma.indriya.arthaanaam..samnikarSe..yad.abhaavaaj..jnaanam..na..bhavati..yad.bhaave..ca..bhavati..tan..manah...evam..jnaana.utpatti.anutpattii..manaso..lingam...guNaah..samkhyaa.parimaaNa.pRthaktva.samyoga.vibhaaga.paratva.aparatva.samskaaraah...C3.2.1..(p.28)..
VSC..
VSC......dravyatva.nityatve..vaayunaa..vyaakhyaate...S3.2.2..(p.28)..
VSC..
VSC..yathaa.adravyavattvaat..parama.aNu.vaayor..dravyatvam..nityatvam..ca.evam..manasah...C3.2.2..(p.28)..
VSC..
VSC......prayatna.ayaugapadyaaj..jnaana.ayaugapadyaac..ca.ekam..manah...S3.2.3..(p.28)..
VSC..
VSC..bahuSu..kaaryeSu..jneyeSu..ca..yugapat..prayatnaa..jnaanaani..vaa..na..praadurbhavanti.ity..atah..prayatna.jnaana.ayaugapadyaad..ekam..manah..pratizariiram..muurtam..asparzam..niravayavam..nityam..aNv..aazu.caari.iti...C3.2.3..(p.28)..
VSC..
VSC..$B!N2f$ND'I=!O(B
VSC......(1)..praaNa.apaaNa.(2)..nimeSa.unmeSa.(3)..jiivana.(4)..mano.gati.(5)..indriya.antara.vikaaraah..(6)..sukha.duhkhe..icchaa.dveSau..prayatnaz..ca.iti..aatma.lingaani...S3.2.4..(p.28)..[see..PDS...Kanakura..pp.126-127][U:..dveSa.prayatnaaz..ca.aatmano..lingaani]
VSC..
VSC..(A)..praaNa.apaana.nimeSa.unmeSaa..mano.gatiz..ca..prayatna.kaaryatvaad..aatmano..lingam,..(B)..jiivanam..adRSTa.kaaryatvaad,..(C)..indriya.antara.vikaaraah..smRti.prabhavatvaat,..(D)..sukha.aadayo..guNatvaat../..C3.2.4
VSC..[dharma,..adharma..included..in..adRSTa..acc...to..NK...See..Kan.p.102,n.6...dharma..and..adharma..Atman's..qualities,..see..PDS(Kan.206,..209.]
VSC..(1)..tiryak.pavanasya..vaayor..deha.sthitasya..yat..praaNa.apaaNa.karma..tat..prayatna.kaaryam,..zariira.parigRhiita.vaayu.viSayatve..sati..vikRtatvaat,..bhastraa.parigRhiita.vaayu.karmavat../..C3.2.4
VSC..$B!N(BPDS..on..prayatna:..$B2f$H0U$N7k9g(B+dharma.adharma->prayatna..I(jiivana.puurvaka)..]->praaNa,apaana;..mano.gati$B$r;J$k!O(B
VSC..(2)..nimeSa.unmeSa.kriyaa.api..prayatna.kaaryaa,..nimeSa.unmeSa.kriyaa.zabda.vaacyatvaat,..daaru.yantra.nimeSa.unmeSa.kriyaavat../..C3.2.4
zariira.vRddhy.aadi..tat[samyoga].kaaryam..api..jiivanam[PDS$B$G$O(Bprayatna..II],..--..zariiram..prayatnavataa.adhiSThitam,..vRddhi.kSata.bhagna.samrohaNa.nimittatvaat..jiirNa.gRhavat../..C3.2.4..[matsuo..p.194..adRSTa=dharma.adharma][Kan.202]
VSC..(4)..indriya.antaram..prati..manaso..gamanam..mano.gatih..prayatna[I].kaaryaa,..abhimata.pradeza.sambandha.nimittatvaat,..pelaka[ball].kriyaavat,..saa..hi..daaraka.prayatna.kRtaa.../C3.2.4
VSC..(5)..ruupa.aalocana-samskaara.vyakti-rasa.smaraNa-prayatna[I]-manah.kriyaa-rasana.manah.sambandha-rasana.vikaaraaNaam[saliva]..puurvasya..puurvasya..kaaraNatvaad..utpattih,..jnaptis[understanding..of..subject?]..tu..vaipariityena,..uttara.uttarasmaat..puurvasya..puurvasya..smaraNena.aatmaa.anumiiyate..$B!NA[5/$N<gBN$H$7$F!O(B/..C3.2.4..[Kan.126]
VSC..
VSC..na..smRtir..indriyaaNaam..anyena..dRSTe.arthe.anyasya../..C3.2.4
VSC..na..zariira.avayavasya,..avasthaa.bhedena..bhidyamaanatvaat../..C3.2.4
VSC.."devadattasya..ruupa.rasa.gandha.sparza.pratyayaa..eka.aneka.nimittaah,..'mayaa'..iti..pratyayena..pratisamdhaanaat,..kRta.samketaanaam.bahuunaam..ekasmin..nartakii.bhruu.kSepe..yugapad.aneka.pratyayavat"..[Nyaayavaarttika..1.1.10]..iti..uddyotakarah../..C3.2.4..
VSC..[G.Jha:..Devadatta's..cognition..of..colour,..taste..and..touch..must..have..one..as..well..as..many..causes,..because..they..are..all..recongised,..as..'by..me,'..along..with..the..remembrance..of..the..same..objects;..exactly..as..it..is..found..in..the..case..of..the..single..glance..of..the..dancing..girl,..in..the..minds..of..several..experienced..persons..knowing..the..signification..[of..every..gesticulation.]
VSC..
VSC..(6)..sukha.aadayaz..ca..guNi.saapekSaah,..guNatvaat,..ruupavat../
VSC..
VSC......dravyatva.nityatve..vaayunaa..vyaakhyaate../..S3.2.4(p.29)..[U:..tasya..dravyatva..]
VSC..
VSC..adravyavattvaat..parama.aNu.vaayor..iva..dravyatva.nityatve../..C3.2.4
VSC..
VSC..[Objection]
VSC..nanu..ca,
VSC..
VSC......yajnadatta..iti..sati..samnikarSe..pratyakSa.abhaavaad..dRSTam..lingam..na..vidyate../..S3.2.6..[U:..no..sati]
VSC......
VSC..yathaa..caakSuSa.artha.samnikarSe..sati..yajnadatto.ayam..iti..pratyakSam..bhavati..na..tathaa..praaNa.aadi.sukha.aadi.sambaddho.ayam..aatmaa.iti..jnaanam..jaayate../..atha..katham..adRSTa.sambandham..praaNa.aadi..aatmano..lingam?..tad..aaha..--..na..praaNa.aadi..dRSTam..lingam../..C3.2.6
VSC..
VSC..[Again]
VSC..........saamaanyato.dRSTaac..ca.avizeSah...S3.2.7
VSC..
VSC..[PDS,Kan,179:..dRSTa,..saamaanyato.dRSTa]
VSC..praaNa.aadiinaam..nirnimitaanaam..sukha.aadiinaam.ca.anaazritaanaam..anutpattih,..ata..eSaam..kena.api..nimittena.aazrayeNa..bhaavyam,..ity..ato.api..saamaanyato.dRSTaad..aakaaza.aadiinaam..aniraasaad..avizeSah,..teSaam..api..hetutva.sambhavaat../..C3.2.7
VSC..
VSC..........tasmaad..aagamikam...S3.2.8
VSC..
VSC..[zould..be..the..opponent's..conclusion]
VSC..[Upas:..Therefore..the..Soul..is..proved..by..Revelation.](Better)..........
VSC..'aatmaa.asti'..iti..pravaada.maatram..ity..arthah...C3.2.8
VSC..
VSC..$B!NEz!O(B
VSC..na.etat..--
VSC..
VSC..........aham..iti..zabda.vyatirekaan..na.aagamikam...S3.2.9..[Upas:..zabdasya]
VSC..$B!N(B'$B;d$O(B'$B$H$$$&8l$O!JB>$N<BBN$+$i!KGXH?$9$k$3$H$+$i!"!J2f$NN)>Z$O!K@;8@$K$h$k$b$N$G$O$J$$!O(B
VSC..aham..iti..zabdena..kSity.aadi.bhinna.aatma.dravya.viSayeNa.aikaadhikaraNyaad[Kan.127]..'aham..praaNa.aadimaan,..aham..sukhavaan'..iti...tasmaat..[aatmanah..T]..praaNa.aadi.lingatvaan..na.aagamikam...C3.2.9
VSC..
VSC..[opponent]
VSC..nanu..ca..--
VSC..
VSC..........yadi..ca..dRSTa.pratyakSo.aham..devadatto.aham..yajnadatta..iti...S3.2.10..
VSC..
VSC..[Upas:..yadi..dRSTam..anvakSam..aham..devadatto.aham..yajnadatta..iti](If..there..are..such..sensuous..observations..or..perceptions..as..'I..am..Devadatta',..etc.,..then..there..is..no..need..of..inference)..
VSC..
VSC..yadi..khalv..aham..devadatto.aham..yajnadatta..ity$B!N$H$$$C$?>l9g!O(B..aatmani..dRSTa.pratyakSam$B!N2f$KBP$9$kL@$+$JCN3P!O(Bidam..bhaved..evam..yujyeta.aham.zabdasya.aatma.vaacakatvam...yaavataa[in..as..much..as]..zariira.abhidhaayaka.devadatta.zabda.eka.artha.adhikaraNatvaad$B!N(B'$B?HBN(B'$B$rI=<($9$k%G!<%t%!%@%C%?$J$k8l$HF13J4X78$K$"$k8B$j$K$*$$$F!O(Baham.zabdo.api..zariira.vaacakah../..tasmaan..na..praaNa.aadi.sukha.aadiiny..aatma.nirNaya.hetuh...C3.2.10..
VSC..
VSC..[Upas(answer..to..the..above)..]..dRSTay..aatmani..linge..eka..eva..dRDhatvaat..pratyakSavat..pratyayah..S3.2.11]
VSC..
VSC..devadatta.zabdah..katham..zariira..ity..aaha..--
VSC..
VSC......devadatto..gacchati..viSNumitro..gacchati.iti..ca.upacaaraat.zariira.pratyakSah...3.2.11
VSC......
VSC..gamana.vaacinaa..'gacchati'..iti..zabdena..saha..prayogaad..devadatta.zabdah..zariira.vacano'vasiiyata..aatmano..gaty.asambhavaat...tasmaad..aham.zabdo'api..zariira..eva,..devadatta.zabdena..saha..dRSTatvaat...C3.2.11..$B!N$3$N%9!<%H%i$O(BUtt.Paks$B$G$"$k$Y$-$@$,!"(BCandrananda$B$O$3$l$r(BPurPaks$B$N$b$N$H$7$F@bL@$7$F$$$k!O(B
VSC..
VSC..$B!N(Bopponent$B!O(B
VSC..na.etat..--
VSC..
VSC......samdigdhas..tu.upacaarah...S3.2.12
VSC......
VSC..devadatta.zabdena.eka.artha.adhikaraNatvaad..yo.ayam..upacaaro.aham.zabdasya..zariire..sa..samdigdhah:..kim..zariirasya.aatma.upakaarakatvaad..aham.zabda..aatma.abhidhaayaka..upacarita,..uta..mukhyatayaa[fem.]..zariirasya.abhidhaayakah?..iti..na..zariira.aatmanor..aham.zabdasya..nizcayah...C3.2.12....$B!N?HBN$O2f$rJd=u$9$k(B(or..substitutes?)..$B$b$N$G$"$k$+$i2f$r0l5AE*$KI=<($9$k;d$H$$$&8l$,!J?HBN$KBP$7$F!KFs<!E*$K;HMQ$5$l$F$$$k$N$+!"$"$k$$$O$=$l$O0l5AE*$K?HBN$rI=<($9$k$N$+!"7h$a$i$l$J$$!O(B
VSC..[Upas..clearer..in..argument]
VSC....
VSC..$B!N7kO@!O(B
VSC..sva.pakSe..nizcayam..aaha..--
VSC..
VSC......aham..iti..pratyag.aatmani..bhaavaat..paratra.abhaavaad..artha.antara.pratyakSah...S3.2.13
VSC......
VSC..pratyag.aatmani.iti..aatmani,..paratra.iti..zariire...yadi..aham.zabdah..zariira.vacanah..syaat..evam..sati..tasmin..piNDe[zariire..T]..devadatta.zabda['That's..D.']..iva..[aham.zabdah..T]['That's..me']..sarvaih..prayujyeta...na..tv..evam,..ata..aatmany..artha.antare.aham.zabdah..pratyakSah...C3.2.13....
VSC..
VSC..[U(objection)..:..devadatto..gacchati.ity..upacaaraad..abhimaanaat..taavat.zariira.pratyakSo.ahamkaarah..15]$B!N(Bupacaara$B$H$$$&$N$O;W$$9~$_!O(B
VSC..
VSC..[U(answer)..:..samdigdhas..tu.upacaarah..16]$B!N$=$N$h$&$J(Bucapaara$B$N2r<a$O5?Ld$,;D$k(B?$B!O(B
VSC..zariira..iva..aatmany..api..parair..aprayogaan[prayogaat?..T]..na..syaad..iti..cet,..ata..aaha..--
VSC..$B!N%G!<%t%!%@%C%?$H$$$&8l$,B>$N?M!9$K$h$C$F?HBN$HF1$8MM$K2f$KBP$7$F$bMQ$$$k$3$H$+$i!"(B'aham'$B$H$$$&8l$b?HBN$H2f$NN>J}$K;H$&$3$H$,2DG=$G$"$k$H$$$&0U8+$KBP$7$F!O(B
VSC..
VSC......na..tu..zariira.vizeSaad..yajnadatta.viSNumitrayor..jnaana.vizeSah...S3.2.14..
VSC..[U:.....jnaanam..vizayah](Knowledge..or..thought..of..Y...and..V...is..not..an..object..of..perception,..while..difference..of..body..is..being..perceived)..
VSC......
VSC..$B!N(B'aham'$B$H$$$&8l$,?HBN$r0UL#$9$k$N$G$"$l$P!"?M$N?HBN$r8+$F$=$N?M$N3Z6l$d<+2f0U<1$r;d$,7P83$9$k$3$H$,=PMh$k$O$:$G$"$k$,!"$=$&$$$&$3$H$O$J$$!#=>$C$F!"(B'aham'$B$H$$$&8l$O?HBN$r;X$9$b$N$G$O$J$$!O(B
VSC..yajnadatta.viSNumitrayoh..sambandhinah..zariira.vizeSaad..yathaa..dRSTaad..na..tadiiye..sukha.aadaav..asmad.aadiinaam..jaayate..jnaanam,..tathaiva..na..tadiiya.ahamkaaro.asmaabhih..samvedyate,..yato.aham.zabdah..$B!N?HBN$KBP$7$F!O(Bprayujyeta../..$B!N(B'aham'$B$J$k8l$,!O(Bzariira.vaacakatve..tu..$B!N%G!<%t%!%@%C%?$J$k8l$r?HBN$KBP$7$FMQ$$$k$N$HF1$8MM$K!O(Byathaa..zariiram..dRSTvaa..tatra..devadatta.zabdam..prayunjate['That's..D.']..tadvad..imam..[aham.zabdam..T]..api..prayunjiiran['That's..me'],..na..tv..evam../..tasmaan..na..zariire../..aatma.vRttitve..tu..parair..aprayogah$B!N(B'aham'$B$J$k8l$,2f$r;X$9>l9g!"$=$N8l$,B>$N?M!9$K$h$C$F;H$o$l$k$3$H$O$J$$!O(B../..evam..aham.zabdena..eka.adhikaraNatvaat..sukha.aadaya..aatma.viSayaah..praaNa.aadayaz..ca..tan.nimittaah...C3.2.14(p.31)....
VSC..[U:..aham..iti..mukhya.yogyaabhyaam..zabdavad..vyatireka.avyabhicaaraad..vizeSasiddher..na.aagamikah..18]
VSC..
VSC..
VSC..[Opponent:..$B2f$OM#0l!O(B
VSC..nanu-
VSC..
VSC......sukha.duhkha.jnaana.niSpatty.avizeSaad..aikaatmyam...S3.2.15(p.31)..[?]
VSC..
VSC..$B!N3Z6lCN<1$NH/@8$K4X$7$F6hJL$5$l$k$3$H$,$J$$8N$K!"M#0l2f$G$"$k$3$H!N$,M}2r$5$l$k!O(B
VSC..[U:..the..origin..of..pleasure,..pain..and..knowledge..is..really..undifferenciated..in..this..that..it..is..determined..by,..or..confined..to,..the..body..as..a..whole.]
VSC..yathaa..sal.linga.avizeSaad..vizeSa.linga.abhaavaac..ca.eko..bhaavas..tathaiva..sukha.duhkha.jnaanaanaam..niSpatty.avizeSaad..vizeSa.linga.abhaavaac..ca.aikaatmyam...C3.2.15(p.31)........
VSC..
VSC..na.etat..--
VSC..
VSC......naanaa..vyavasthitah...S3.2.16(p.31)..
VSC..
VSC..anyasya..sukha.aadi.yoge.anyasya..tad.abhaavaad..anayaa..vyavasthayaa..naanaa.aatmanah...C3.2.16
VSC....
VSC......zaastra.saamarthyaac..ca.iti...S3.2.17
VSC......
VSC..'graama.kaamo..yajeta,..svarga.kaamo.yajeta'..ity..ato.api..zaastra.saamarthyaad..naanaa.aatmaanah../..tasya..guNaah..buddhi.sukha.duhkha.icchaa.dveSa.prayatna.adRSTa.samskaaraa..vaizeSikaah../..anye..tu..samkhyaa.parimaaNa.pRthaktva.samyoga.vibhaagaah...C3.2.17.....=End..of..3.2=
VSC..
VSC..----
VSC..
VSC..[Nityatva,..Upalabdhi,..Anupalabhi]
VSC..evam..dravyaaNy..uktvaa..nityatvam..upalabdhy.anupalabdhii..ca..teSu..kathayati..prasangaad..anyat..--
VSC..
VSC......sad..akaaraNavat..tan..nityam...S4.1.1(p.32)..
VSC..
VSC..adavyavattvaad..ity..anena..yat..sat..kaaraNa.rahitam..tad..nityam..uktam..parama.aNv.aadi...C4.1.1
VSC..[adravyavattvena..nityatvam..uktam...S2.1.13]
VSC..
VSC..[an?]upalabdhau..tu..--
VSC..
VSC......tasya..kaaryam..lingam...S4.1.2
VSC......
VSC..tasya..parama.aNv.aader..indriyair..agRhyamaaNasya.api..zariira.mahaa.bhuuta.aadi.kaaryam..lingam...C4.1.3
VSC..
VSC..tah..--?
VSC..
VSC......kaaraNa.bhaavaadd..hi..kaarya.bhaavah...S4.1.3
VSC..
VSC..[kaaraNa.abhaavaat..kaarya.abhaavah...S1.2.1..(p.8)..]
VSC..yasmaat..kaaraNebhyas..tantv.aadibhyah..paTa.aadi..kaaryam..utpadyate.atah..kaaryasya..kaaraNa.puurvakatvaat..kaaraNasya..kaaryam..lingam...C4.1.3........
VSC......
VSC......anityam..iti..ca..vizeSa.pratiSedha.bhaavah...S4.1.4..
VSC..[U:..anitya..iti..vizeSatah..pratiSedha.bhaavah/..BSZamkaraBh..2.2.15(ca)..]('Non-eternal'such(intuition..and..expression)....can..be..accounted..for..only..as..the..negation..of..the..eternal)..
VSC......
VSC..yadaa..khalu..sarvam..kaaryam..anityam..ity..ucyate..tadaa.anena..nityatvasya..vizeSa.pratiSedhena..kaarya.viSayeNa..kimcit..kaaraNam..nityam..iti..jnaayate...C4.1.4
VSC..
VSC......avidyaa..ca...S4.1.5(p.32)..
VSC..[U:..avidyaa...(It..is)....an..error..(to..suppose..that..the..ultimate..atom..is..not..eternal.)..]
VSC......
VSC..avidyaa.agrahaNam..atiindriyatvena..parama.aNuunaam,..tad..api..anityatvam..nivaarayati../..adRzyamaane..hy..arthe..tad.gatam..anityatvam..kena..gRhyeta?..tasmaan..na.anityataa..vaktum..zakyaa...C4.1.5
VSC......
VSC..upalabhih..katham..iti..cet..--
VSC..
VSC......mahaty..aneka.dravyavattvaad..ruupaac..ca.upalabdhih...S4.1.6(p.33)..
VSC..
VSC..[PDS..p.443(Kan,173)..:..dravye..taabvad..trividhe[dvividhe]..mahaty..aneka.dravyavattva.udbhuuta.ruupa.prakaaza.catuSTaya.samnikarSaad..dharma.aadi.saamagRye(NK..dharma.adharma.dik.kaala.aadiinaam..samagraaNaam..bhaave..sati)....ca..svaruupa.aalocana.maatram.]
VSC..mahattva.parimaaNa.samavaayini..dravye..samavaayi.kaaraNa.dravya.bahutvaad..ruupaac..ca..zukla.aader..jnaanam..bhavati...C4.1.5
VSC..[PDS:..tatra..mahat..dvividham..--..nityam..anityam..ca...nityam..aakaaza.kaala.diz.aatmasu..parama.mahattvam...anityam..tri.anuka.aadaav..eva...8.7,314,318(parimaana)..]
VSC..
VSC..kuta..etat?..yatah..--
VSC..
VSC......adravyavattvaat..parama.aNaav..anupalabdhih...S4.1.7
VSC..[PDS:tathaa..ca..anu...api..dvividham..--..nityam..anityam..ca...nityam..parama.anu.manahsu..tat..paarimaandalyam...anityam..dvi.anuka..eva...8.7,318-319(parimaana)..]
VSC......
VSC..saty..api..ruupe..parama.aNor..samavaayi.kaaraNa.dravya.abhaavaan..na.upalabdhih...C.4.1.7
VSC..
VSC......ruupa.samskaara.abhaavaad..vaayaav..anupalabdhih...S4.1.8
VSC..[U:..saty..api..dravyatve..mahattve..ruupa.....7]
VSC......
VSC..saty..apy..aneka.dravyavattve..mahattve..ca..ruupa.aakhyasya..samskaarasya.abhaavaad..vaayaav..anupalabdhih../..aneka[more..than..3?].dravyataayaa..viziSTaayaa..grahaNaat[agrahaNaat..P]..tRy[dvy?].aNuke.apy..anupalabdhih..siddhaa...C4.1.8..[grahaNa..'mention..see..4.1.6]..
VSC..
VSC..$B!NB0@-$NG'<1!O(B[samyukta.samavaaya$B$K$h$k(B..matsuo..p.72]........
VSC..ruupe..katham..--
VSC......
VSC......aneka.dravyeNa..dravyeNa..samavaayaad..ruupa.vizeSaac..ca.upalabdhih...S4.1.9[U:8]
VSC..
VSC..[PDS..460(pratyakSa)..:..ruupa.rasa.gandha.sparzeSv..aneka.dravya.samavaayaat..sva.gata.vizeSaat(NK..sva.gato..vizeSo..ruupe..ruupatvam..rase..rasatvam.....tasmaat)....sva.aazraya.samnikarSaan..niyata.indriya.nimittam..utpadyate]....
VSC..mahataa.aneka.dravya.samavaayi.dravyeNa..ghaTa.aadinaa..ruupa.guNasya..samavaayaad..ruupa.vizeSaac..ca..ruupatva.aakhyaat..saamaanya.vizeSaad..upalabdhih...C4.1.9
VSC..
VSC......etena..rasa.gandha.sparzeSu..jnaanam..vyaakhyaatam...S4.1.10..[U:..tena]
VSC......
VSC..etena.anantara.uktena.nyaayena.aneka.dravyeNa..dravyeNa..samavaayaad..rasatva.aadi.saamaanya.vizeSebhyaz..ca..rasa.aadiinaam..upalabdhih...C4.1.10
VSC..
VSC......tad.abhaavaad..avyabhicaarah...S4.1.11..
VSC..[U:..tasya.abhaavaad...](Because..of..the..non-existence..of..this,..there..is..no..violation..(of..the..above..law..of..perceptibility..in..the..case..of..Gravity[?](Kan.202..object..of..anumaana.)..
VSC......
VSC..parama.aNu.ruupasya.aneka.dravyeNa..dravyeNa..samavaaya.abhaavaan..na.upalabdhih,..tato.aneka.dravyeNa..[dravyeNa]..samavaayasya..ruupa[.vizeSa...T].upalabdhez..ca.avyabhicaarah...C4.1.11
VSC..
VSC......samkhyaah..parimaaNaani..pRthaktvam..samyoga.vibhaagau..paratva.aparatve..karma..ca..ruupi.dravya.samavaayaac..caakSuSaaNi...S4.1.12
VSC..
VSC..[PDS..460-461(pratyakSa)..:..samkhyaa.parimaaNa.pRthaktva.samyoga.vibhaaga.paratva.aparatva.sneha.dravatva.vega.karmaNaam..pratyakSa.dravya.samavaayaac..cakSuh.sparzanaabhyaam..grahaNam]....
VSC..ruupi.iti..viziSTam..ruupi,..tena..upalabdhi.yogyena..ruupiNaa..samavaayaad..etaani..caakSuSaaNi,..sva.saamaanya.vizeSebhyaz..ca...C4.1.12
VSC..
VSC..kutah..--
VSC..
VSC......aruupiSv..acaakSuSatvaat...S4.1.13
VSC......
VSC..yasmaad..ruupa.rahiteSu..mahatsu..dravya.antareSu..sthitaani..na..jnaayante...C4.1.13
VSC..
VSC..$B!NIaJW$NG'<1!O(B[samyukta.samaveta.samavaaya..matsuo,..p.73]
VSC......etena..guNatve..bhaave..ca..sarva.indriya.jnaanam..vyaakhyaatam...S4.1.14..[U:..sarva.indriyam..jnaanam]
VSC..
VSC..[PDS..464(pratyakSa)..:..bhaava.dravyatva.guNatva.karmatva.aadiinaam..upalabhya.aadhaara.samavetaanaam..aazraya.graahakair..indriyair..grahaNam]....
VSC..yathaiva..mahaty..aneka.dravyeNa..samavaayaad..ruupa.aadiinaam..samavetaanaam..upalabdhir..evam..mahati..samaveteSu..guNeSu..samavetayor..guNatva.bhaavayos..tais..tair..guNai..ruupa.aadibhih..samavaayaad..yathaasvam..cakSur.aadi.indriyair..upaalabdhih,..na..tu..saamaanya.vizeSeSaas[guNatva,..etc.]..teSu[guNeSu].upalambhakaas..tad[=samavaaya?..T..].abhaavaat$B!N(BguNatva$B$,%0%J$KFbB0$7$F$$$k!#$=$N5U$G$O$J$$$+$i!O(B/..evam..tattva.aadiinaam[pRthivy.aadiinaam?]..svair[sarvair?..T]..indriyair..[bhaavasya.upalabdhih?..T]..dravye..tu..bhaavasya..samavaayaat../..karmaNi$B!N1?F0$K4X$7$F$O!J1?F0@-$NCN3P$,$"$k!K!O(Bsamaveta.samavaayaad$B!NBg$J$k<BBN$KFbB0$7$?1?F0$KFbB0$9$k$3$H$+$i!O(BguNavat...C4.1.14....
VSC..
VSC..........
VSC..---
VSC....
VSC..[U:..tat..punah..pRthivy.aadi.kaarya.dravyam..trividham..zariira.indriya.viSaya.samjnakam..S4.2.1]
VSC..
VSC..idaaniim..aadhyaatmikam..eSaam..kaaryam..ucyate,..tatra..--
VSC..
VSC......pratyakSa.apratyakSaaNaam..apatyakSatvaat..samyogasya..panca.aatmakam..na..vidyate...S4.2.1
VSC......
VSC..kSity.aadi.pancakena..zariira.aarambhe..trayaaNaam..pratyakSatvaad..vaayor..apratyakSatvaad..yathaa..tadvataa[vaayuvataa..T]..samyogo.apy..apratyakSa..evam..zariiram..apratyakSam..syaat..pratyakSa.apratyakSair..aarabdhatvaat../..pratyakSatvaat..tu..manyaamahe..--..na..pancabhir..aarabdham..iti...C4.2.1....
VSC..............
VSC......guNa.antara.apraadurbhaavaac..ca..tRyaatmakam..api..na...S4.2.2
VSC......
VSC..kSiti.salila.analair..aarambhe..vilakSaNebhyo..ruupa.aadibhyah..kaarye..vilakSaNaani..ruupaaNi..guNa.antaraaNi..jaayeran../..na..tv..evam../..api..tu..paarthivaan..eva..ruupa.aadiin..upalabhaamahe../..tasmaan..na..tRyaatmakam...C4.2.2
VSC..
VSC......aatma.samyogas..tv..avipratiSiddho..mithah..pancaanaam...S4.2.3
VSC..
VSC..[U:..aNu.samyogas..tv..apratiSiddhah]....
VSC..
VSC..aatma.zabdena..svaruupam,..svaruupeNa..pancaanaam..api..bhuutaanaam..paraspara.samyogo..na..pratiSidhyate..zariire.anaarambhaakatvena../..paarthiva.zariire..jala.aadiini..samyogiini,..na..samavaayiini../..jala.aadibhir..ayonijam..eva..zariiram..aarabhyate..varuNa.loka.aadau...C4.2.3....
VSC..
VSC..[U:..tatra..zariiram..dvividham..yonijam..ayonijam..ca...S4.2.5]
VSC..
VSC..kutah..--
VSC..
VSC......aneka.deza.puurvakatvaat...S4.2.4
VSC..
VSC..[U:..aniyata.dig.deza.puurvakatvaat]
VSC......
VSC..aneka.dezaah..parama.aNavah,..tair..eva.aarabhyate..jala.aadi.zariiram,..na..zukla.zoNitaabhyaam...C4.2.4..
VSC..[Kan,..110(pRthivii)....tatra..ayonijam..anapekSya..zukra.zoNitam..deva.RSiiNaam..zariiram..dharma.vizeSa.sahitebhyo.aNubhyo..jaayate]
VSC..
VSC......dharma.vizeSaat...S4.2.5
VSC......
VSC..dharma.vizeSa.apekSaah..parama.aNava..eva..zariiram..aarabhante..na..zukla.aadi../..katham..hi..puNyavataam..zukla.aadimayam..zariiram..syaat...C4.2.5
VSC..
VSC..itaz..ca..--
VSC..
VSC......kaarya.vizeSaat...S4.2.6....[Not..in..U]
VSC......
VSC..zalabha.aadi.zariira.aakhyaat..kaarya.vizeSaad..manyaamahe..--..santy..ayonijaani...C4.2..6
VSC..
VSC..itaz..ca..--
VSC..
VSC......samaakhyaa.bhaavaat...S4.2.7..[U:..ca]
VSC......
VSC..'angaarebhyo..jaato.angiraah'..ity..evam.aadi.samaakhyaa.bhaavaad..manyaamahe..--..santy..ayonijaani...C4.2.7
VSC..
VSC..kutah..--
VSC..
VSC......samjnaa.aadimattvaat..S4.2.8..[U:..samjnaayaa..aaditvaat]
VSC......
VSC..yatah..pratyakSeNa.angaara.janma.aadikam..artham..dRSTvaa..puruSaih..praNiiyante..samjnaah..'angiraa'..ity.aadayah../..atah..samjnaanaam..aadimattvaat..samaakhyaa..yathaa.arthaa...C4.2.8....
VSC..
VSC..atah..--
VSC..
VSC......santy..ayonijaa..veda.lingaac..ca.iti...S4.2.9..[U:..santy..ayonijaa..10;..veda.lingaac..ca..11]
VSC......
VSC..'candramaa..manaso..jaatah'[RV1.90.13]..ity..aadikaac..ca..veda.lingaat..santy..ayonijaah..zariira.vizeSaah../..evam..jala.aadi.zariiram..ayonijam..eva../..paarthivam..tu..yonijam..ayonijam..ca...C4.2.9..[Kan,110(pRthivii)..]
VSC..
VSC..----
VSC..
VSC..[Karma]
VSC..evam..ukte..dravyeSu..guNaan..ullanghya..alpa.vaktavyatvaat..karmaaNy..adhidhatte../..tatra..--
VSC..
VSC......aatma.samyoga.prayatnaabhyaam..haste..karma...S5.1.1(p.37)....
VSC..[Cf...Kan,p.219]
VSC..
VSC..[PDS,713:..hastavaty..aatma.pradeze..prayatno..jaayate]..
VSC..sva.aazraya.samyoga.apekSitvaat..prayatnasya..kriyaa.aarambhe..aatma.hasta.samyogah..karmaNah..kaaraNam../..sa-apekSa.kaaraNatvaat..samyogasya..prayatno.api..kaaraNam../..ato..dvaabhyaam..haste..karma...C5.1.1..
VSC..[samyoga..-..nirapekSa(producing..dravya)..,..saapekSa(producing..guNa,..karma)....PDS,..Kan.150]
VSC......
VSC......tathaa..musala.karma..hasta.samyogaac..ca...S5.1.2
VSC..[U:..tathaa..hasta.samyogaac..ca..muSale..karma.]
VSC......
VSC..tathaa.iti..samkhyaa.maatra.atidezah$B!NFbMF$G$O$J$/!"Fs$D$N860x$rM-$9$k$H$$$&$3$H$N$_$,E,MQ$5$l$k!O(B,..tena..hasta.musala.samyogo..musala.karmaNah..kaaraNam..puurva.adhikRtaz..ca..prayatnah../..na..tu..aatma.hasta.samyogo.asamavaayi.kaaraNam..musala.karmaNi,..aatma.samyukta.hasta.samyogaad..eva$B!N$@$1$G!O(Btat.siddheh...C5.1.2
VSC..
VSC......abhighaataje..musala.karmaNi..vyatirekaad(because..of..lack..of..volition)....akaaraNam..hasta.samyogah...S5.1.3
VSC..[U:..abhighaataje..muSala.aadau..karmaNi...]
VSC..
VSC..[Cf...Kan.220,..223]
VSC..vegavad.dravya.samyogo.abhighaatah,..uluukhala.abhighaataad..utpanne..musalasya.utpatana.karmaNi..akaaraNam..hasta.musala.samyogah..puurva.prayatnasya.abhighaataad..vinaSTatvaat$B!N(Bsamyoga$B$r0z$-5/$3$9(Bprayatna$B$,B8:_$7$J$$(B],..'utpatatu..musala.dravyam'..iti.icchaayaa..abhaavaat..prayatna.antarasya.abhaavah,..samyogasya..ca..guNa.karma.aarambhe..sa-apekSa.kaaraNatvaat..prayatna.rahito..hasta.musala.samyogo..na..kaaraNam..utpatanasya...C5.1.3........
VSC..[vega$B$O(Bsamskaara$B$N0l<o(B]
VSC..
VSC......tathaa.aatma.samyogo..hasta.musala.karmaNi..S5.1.4..[U:..hasta.karmaNi](better)..
VSC......
VSC..yathaiva..hasta.musala.samyogo..musala.utpatana.karmaNi..na..kaaraNam..tathaa.aatma.hasta.samyogo.api..hasta.utpatana.karmaNi..na..kaaraNam..samyogasya..sa-apekSakaaraNatvaat..'musalena..saha.utpatatu..hastah'..iti..[abhi]samdher..abhaavena..prayatnasya..ca.abhaavaat...C5.1.4
VSC..
VSC..kutas..tayor..utpatanam..iti..cet..--
VSC..
VSC......musala.abhighaataat..tu..musala.samyogaadd..haste..karma...S5.1.5
VSC..[U:..abhighaataan..muSala-]
VSC..
VSC..uluukhala.abhighaato..musalasya.utpatana.karmaNah..kaaraNam../..hasta.musala.samyogas..tu..musala.gata.vega.apekSo..hasta.karmaNah..kaaraNam,..na.abhighaato.asamavetatvaat...C5.1.5..$B!N<j$H5O$N7k9g$,<j$N1?F0$N860x$G$"$C$F!"5O$H11$N>WFM$,$=$&$J$N$G$O$J$$!#>WFM$O<j$K$OFbB0$7$J$$$+$i!J5O$H11$KFbB0$9$k!K!O(B
VSC..
VSC......tathaa.aatma.karma..hasta.samyogaac..ca...S5.1.6
VSC..[U:..aatma.karma..hasta.samyogaac..ca]
VSC..
VSC..aatmaa.iti..zariira.eka.dezah,..yathaa..ca.etad..apratyayam..haste..musale..ca..karma..tathaiva..hasta.avayava.samyogaad..hasta.gata.vega.apekSaad..hasta.utpatana.kaale.avayave..tasminn..apratyayam..karma..jaayate...C5.1.6
VSC..
VSC......samyoga.abhaave..gurutvaat..patanam...S5.1.7
VSC......
VSC..vibhaagaan..nivRtte..hasta.musala.samyoge..gurutvaat..patanam..bhavati...C5.1.7
VSC..
VSC......nodana$B!N47@-!O(B.vizeSa.abhaavaad..na.uurdhvam..na..tiryag..gamanam...S5.1.7
VSC..[Kan.220-221]
VSC..
VSC..nudyate.anena.iti..nodanam..vega.prayatna.apekSah..samyoga.vizeSah,..preraka.prayatna.abhaave..nodana.abhaavaad..na.uurdhvam..tiryag..vaa..kevalaad..gurutvaad..musala.aader..[adho-..T]gamana.karma..bhavati...C5.1.7
VSC..
VSC......prayatna.vizeSaan..nodana.vizeSah...S5.1.9
VSC..[Kan.221]
VSC......
VSC..'atra.idam..kSipaami'iti....icchaa.vizeSajah..prayatna..utpanno..hasta.aader..dravyasya..dravya.antareNa..samyogam..nodana.aakhyam..janayati...C5.1.9
VSC..
VSC......hasta.karmaNaa..daaraka.karma..vyaakhyaatam...S5.1.11
VSC..
VSC..yad..garbhasya..spandana.aadi.karma..tad..aatma.zariira.eka.deza.samyogaaj..jiivana.puurvaka.prayatna.apekSaad..bhavati.iti..sa-pratyayam,..maatuh..kaarya[body?].avaskara[guhya..T].upasarpaNa.karma..garbhasya.apratyayam..aatma.samyogaad..adRSTa.apekSaad..bhavati.iti...C5.1.11..[PDS,736:..apasarpaNa.upasarpaNa.karma..ca.aatma.manah.samyogaad..adRSTa.apekSaat]
VSC..
VSC......tathaa..dagdhasya..visphoTanam...S5.1.12
VSC......
VSC..vyaasakte[detached]..manasi..yad..dagdhasya..hasta.aader..vikSepaNam..tad..api..jiivana.puurvaka.prayatna.apekSaad..aatma.hasta.samyogaad..bhavati.iti..na.apratyayam...C5.1.12
VSC..
VSC......prayatna.abhaave..gurutvaat..suptasya..patanam...S5.1.13
VSC..[U:..yatna.abhaave..prasuptasya..calanam]....
VSC......
VSC..zariira.vidhaaraka.prayatna.abhaave..suptasya.angaanaam..patanam..gurutvaad..bhavati..tadaa.abhisamdher..abhaavaat...C5.1.13
VSC......
VSC......tRNa.karma..vaayu.samyogaat...S5.1.14..[U:..tRNe..karma..]
VSC..
VSC..vega.apekSaad..vaayu.tRNa.samyogaat..tRNa.aadiinaam..karma,..teSaam..prayatna.abhaavaat...C5.1.14
VSC..
VSC......maNi.gamanam..suucy.abhisarpaNam..ity..adRSTa.kaaritaani...S5.1.15[U:..kaaraNakam]
VSC..[Kan.226,..note7]
VSC..maNiinaam..taskaram..prati..gamanam..suuciinaam..ca.ayas.kaantam..prati..dharma.adharma.kRtam..ity..arthah...C5.1.15
VSC..
VSC..[U:..iSaav..ayugapat..samyoga.vizeSaah..karma.anyatve..hetuh..16]
VSC..
VSC......nodanaad..aadyam..iSoh..karma..karma.kaaritaac..ca..samskaaraad..uttaram..tathaa.uttaram..uttaram..ca...S5.1.17
VSC..
VSC..[PDS731:..samskaaraat..karma..iSv.aadiSu.uktam]
VSC..[Kan.222]....
VSC..jyaa.zara.samyogah..prayatna.apekSo..jyaa.gata.vega.apekSo..vaa..nodanam,..tata..aadyam..iSoh..karma..nodana.apekSam..samskaaram..karoti,..nirapekSam..tu..samyoga.vibhaagau[not..dependent..either..on..S..nor..on..V]../..tatah..samyogaad..vinaSTe..karmaNi$B!N89$H$N7k9g$K$h$jLp$N1?F0$,>CLG$7!O(Bnodane..vibhaagaad..vinivRtte$B!N89$H$NJ,N%$K$h$jLp$N(Bnodana$B$,Dd;_$9$k$H!O(B[K.222]..aadya.karmaja.samskaara..uttaram..iSau..karma..karoti,..tathaa.uttaram..uttaram..paunahpunyena.ity..arthah...C5.1.17....
VSC..
VSC......samskaara.abhaave..gurutvaat..patanam...S5.1.18
VSC..
VSC..[samyoga.abhaave..gurutvaat..patanam...S5.1.7;..prayatna.abhaave..gurutvaat..suptasya..patanam...S5.1.13]
VSC..........
VSC..sparzavad.dravya[$BCO?e2PIw(B..Kan.107$B!O(B.samyogena..samskaara.vinaazaad..gurutvam..tat.patana.karma..karoti...C5.1.18....=End..of..5.1=
VSC..
VSC..---
VSC..
VSC..aadhyaatmikeSu..tat.sambaddheSu..ca..karmaaNy..uktvaa..mahaa.bhuuta.karmaaNi..vyaacaSTe..--
VSC..
VSC......nodana.abhighaataat..samyukta.samyogaac..ca..pRthivyaam..karma...S5.2.1
VSC......
VSC..[Kan.223]
VSC..[PDS725:..tatra..nodanam..gurutva.dravatva.vega.prayatnaan..samasta.vyastaan..apekSamaaNo..yah..samyoga.vizeSah../..nodanam..avibhaaga.hetor(NK..nodya.nodakayoh..paraspara.vibhaagam..na..karoti)....ekasya..karmaNah..kaaraNam]
VSC..samastaan..vyastaamz..ca..gurutva.dravatva.vega.prayatnaan..apekSamaaNo..yah..samyoga.vizeSo..[nodanaat..preraNaad]..avibhaaga.hetoh..karmaNah..kaaraNam..[tad?]..nodanam,..tathaa..hi..--..paada.aadibhir..nudyamaanaayaam..panka.aakhyaayaam..pRthivyaam..karma..jaayate../..C5.2.1
VSC..
VSC..[PDS726:..vega.apekSo..yah..samyoga.vizeSo..vibhaaga.hetor..ekasya..karmaNah..kaaraNam..so.abhighaatah]
VSC..vega.apekSo.abhighaataad..abhihanyamaanasya..vibhaaga.hetoh..karmaNah..kaaraNam..samyogo.abhighaatah,..tathaa..hi..--..ratha.aadibhir..abhighaataat..pRthivy.eka.dezeSu..dRzyate..karma../..
VSC..samyukta.samyogaac[nodana,..abhighaata$B$H7k9g$;$kItJ,$H$N7k9g$K$b$H$E$$$F(B]..ca..nudyamaana.abhihanyamaanaabhyaam..ca..samyukteSu$B!N$,$=$l<+?H$O(Bnud$B$b(Babhihan$B$b$5$l$F$$$J$$ItJ,$K$b!O(Bbhavanti..karmaaNi...C5.2.1..[Cf.NK(Kan.226,p.3)..:..$B$3$N>l9g!"(Bnud$B$b(Babhihan$B$b$5$l$F$$$J$$ItJ,$K$b1?F0$NH/@8$,G'$a$i$l$k!#F0$-$D$D$"$k$3$NItJ,$KBP$7!"(Babhihan$B$5$l$?CO$NItJ,$H!V7k9g$;$kItJ,$H$N7k9g!W$,1?F0$N860x$G$"$k!O(B......
VSC..
VSC......tad..vizeSeNa.adRSTa.kaaritam...S5.2.2
VSC..
VSC..[Kan.226]....
VSC..yat..khalu..viruddha.kriyaa[kriya].vaayu.samyogaat..sarvasyaam..pRthivyaam..kampa.aadi..karma..prajaanaam..zubha.azubha.suucanaaya.utpadyate..tat..sarveSaam..eva..zubha.azubha.suucanaad..vizeSeNa.adRSTa.kaaritam...C5.2.2....
VSC..
VSC......apaam..samyoga.abhaave..gurutvaat..patanam...S5.2.3
VSC......
VSC..vidhaaraka.vaayu.abhra.samyoga.abhaave.apaam..gurutvaat..patana.karma..bhavati...C5.2.3
VSC..
VSC......tad..vizeSeNa.adRSTa.kaaritam...S5.2.4..[not..in..U]
VSC......
VSC..sasyaanaam..samRddhaye..vinaazaaya..vaa..sarva.janaanaam..adRSTena..janitam..patana.karma.adRSTa.kaaritam..ucyate...C5.2.4
VSC..
VSC......dravatvaat..syandanam..S5.2.5
VSC......
VSC..vidhaaraka.abhaavaad..apaam..syandana.karma..dravatvaad..bhavati...C5.2.5
VSC..
VSC......naaDyaa..vaayu.samyogaad..aarohaNam...S5.2.6..[U:..naaDyo..nom.pl.]
VSC......
VSC..naaDii.iti..razmih,..savitur..dvau..razmii..--..zuciz..a..zukraz..ca../..zucir..apa..aadatte..zukreNa..vRddhim..karoti../..zucy.aakhyayaa..naaDyaa..vaayu.samyuktayaa..aaditya.prayatna.apekSayaa.aarohaNam...C5.2.6
VSC..
VSC......nodanaat..piiDanaat..samyukta.samyogaac[nodana,piiDana$B$H7k9g$7$?$b$N$H$N7k9g$K$b$H$E$$$F!O(B..ca...S5.2.7..[U:..nodana.aapiiDanaat...]
VSC..
VSC..nodanaac..citra.daNDa(stick..of..the..painter)...aadibhir..aarohaNam,..piiDanaad..vasty[?..bladder,..syringe].aadibhih,..piiDyamaana.nudyamaanaabhyaam..ca..samyukte[loc]...C5.2.7..
VSC..
VSC......vRkSa.abhisarpaNam..ity..adRSTa.kaaritam...S5.2.8
VSC......
VSC..vRkSa.muule..niSiktaanaam..apaam..vRkSa.upari..gamanam..adRSTena..kriyata..iti.
VSC......
VSC......apaam..samghaato..vilayanam..ca..tejasah..samyogaat...S5.2.9..[U:..tejahsamyogaat]
VSC......
VSC..apaam..samghaatah..kaaThinyam..divyena..tejasaa..samyogaat,..divya.bhaumaabhyaam..tu..vilayanam...C5.2.9
VSC......
VSC......tatra.avasphuurjathur..lingam...S5.2.10
VSC......
VSC..'asti..divyaasu..apsu..tejah'..ity..atra..tejasah..avasphuurjathur..abhraan..nihsaraNam..lingam..iti...C5.2.10
VSC..
VSC......vaidikam..ca...S5.2.11
VSC......
VSC..'taa..agnim..garbham..dadhire..viruupaah[x..babhuuSaa](TS5.6.1.1)..'..iti..ca..vaidikam..vaakyam..divyaasv..apsu..tejaso..lingam..iti...C5.2.11
VSC..
VSC......apaam..samyogaad..vibhaagaac..ca..stanayitnuh...S5.2.12..[U:..stanayitnoh]
VSC......
VSC..megha.azani.zabdah..stanayitnuh$B!NMkLD!O(B../..viruddha.dik.kriyaabhyaam..vaayubhyaam..apaam..preryamaaNaanaam..taranga.bhuutaanaam..paraspara.abhighaata.aakhyaat..samyogaac..zabdah../..ekena.api..prakupitena..vaayunaa..vyavacchidyamaanaanaam..apaam..vibhaagaat.zabdah...C5.2.12....
VSC..
VSC......pRthivii.karmaNaa..tejah.karma..vaayu.karma..ca..vyaakhyaatam...S5.2.13
VSC......
VSC..yathaa..nodana(1)...abhighaata(2)...samyukta.samyoga(3)...adRSTebhyah(4)....pRthivyaam..karma..tathaa..tejaso..vaayoz..ca../..etad..aniyatam..karma...C5.2.13
VSC..
VSC..niyatam..tu..--
VSC....
VSC......agner..uurdhva.jvalanam..vaayoz..ca..tiryak.pavanam..aNu.manasoz..ca.aadyam..karma.ity..adRSTa.kaaritaani...S5.2.14
VSC..
VSC..[Kan226:..$B@$3&AOB$$NEv=i$K$*$1$k(BaNu$B$N1?F0!"2P$H?e$HIw$N2#$X$N?J9T!"Bg<o$N?6F0!"6L$NEpB1$X$N?J9T!"E4$N<'@P$X$N@\6a$J$I$OIT2D8+NO$K$h$k!O(B....
VSC..agner..avasthaane..tiryag..vaa..gamane..pacyamaanasya.abhasmii.bhaavah..syaad..apaam..vaa..[non-boiling],..tathaa..vaayor..atiryag.gamane..puuyamaana.dravyaaNaam..pavana.abhaavo.agnez..ca.aprabodhah[aprarodhah..O],..vinaSTa.zariiraaNaam..aatmanaam..sarga.aadau..pRthivy.aadi.parama.aNuSv..aadyam..paraspara.upasarpaNa.karma$B!N?HBN$H$N7k9g$r@8$<$7$a$k0Y$N1?F0!a@\6a6H!O(Bna..syaat,..tathaa..labdha.bhuumiinaam..yoginaam..kalpa.ante.abhisamdhaaya..prayatnena..manah..zariiraad..vyatiricya.avatiSThamaanaanaam..sarga.aadau..nava.zariira.sambandhaaya..manasa..aadyam..karma..na..bhavet..adRSTaad..Rte../..tasmaad..agner..uurdhva.jvalanam..vaayoz..ca..tiryak.pavanam..aNuunaam..ca.upasarpaNa.karma..manasaz..ca.aadyam..karma..etaani..praaNinaam..adRSTena..kRtaani...C5.2.14
VSC..
VSC......hasta.karmaNaa..manasah..karma..vyaakhyaatam...S5.2.15
VSC......
VSC..yathaa.aatma.samyoga.prayatnaabhyaam..haste..karma..tathaa.aatma.manah.samyogaat..prayatnaac..ca..manasah..karma,..etat..sa-dehasya..karma,..tatra..jaagrata..icchaa.dveSa.puurvakaat..prayatnaat,..prabodha[aprabodha-]kaale..tu..jiivana.puurvakaat...C5.2.15
VSC..
VSC..
VSC..yatah..samyogo..yogah..sa..ca..karma.kaaryo.ato..yoga.angam..karma,..yoga.mokSau..ca..karma.adhikaare.apy..ucyete..--
VSC..
VSC......aatma.indriya.mano.artha.samnikarSaat..sukha.duhkhe..tad.anaarambhah...S5.2.16
VSC..[U:..tad.anaarambhah..goes..along..with..the..next..suutra]....
VSC......
VSC..yato..hetor..aatma.indriya.mano.artha.samnikarSo..jnaana.kaaraNatvena..sukha.duhkhe..janayaty..atas..tad.anaarambhah..tasya..samnikarSasya.anaarambho.anutpattir..ucyata..iti...C5.2.16....
VSC......
VSC..tathaa..hi..--
VSC..
VSC......aatmasthe..manasi..sa-zariirasya..sukha.duhkha.abhaavah..sa..yogah...S5.2.17
VSC......
VSC..yadaa..hi..aatmani..mano.avasthitam..na.indriyeSu..tadaa..catuSTaya.samnikarSasya.anaarambhaat..tat.kaaryayoh..sukha.duhkhayor..abhaava.ruupo,..vidyamaana.zariirasya..vaayu.nigraha.apekSa..aatmano..manasaa..samyogo..yogah...C5.2.17
VSC..
VSC..yoga.angam..praaNa.aayaama.karma..kim..na.uktam..--
VSC..
VSC......kaaya.karmaNaa.aatma.karma..vyaakhyaatam...S5.2.18..[not..in..U]
VSC......
VSC..iha..aatma.zabdena..vaayuh,..yathaa.aatma.samyoga.prayatnaabhyaam..haste..karma..tathaa.aatma.vaayu.samyogaat..prayatnaac..ca..praaNa.aayaama.karma...C5.2.18
VSC..
VSC......apasarpaNam..upasarpaNam..azita.piita.samyogah..kaarya.antara.samyogaaz..ca.ity..adRSTa.kaaritaani...S5.2.19
VSC..
VSC..maraNa.kaale..puurva.zariiraad..manaso..nihsaraNam..apasarpaNam,..zariira.antareNa.abhisambandho..manasa..upasarpaNam,..zukra.zoNitaat..prabhRti..garbhasthasya..maatraa..upayuktena.anna.paanena..naaDy.anupraviSTena..sambandho.azita.piita.samyogah,..kalala.arbuda.maamsa.pezii.ghana.zariira.aadibhir..ekasminn..eva..samsaare..ye..sambandhaas..te..kaarya.antara.samyogaah,..taany..apasarpaNa.aadiiny..adRSTena.eva..kriyante,..na..prayatnena...C5.2.19
VSC..
VSC......tad.abhaave..samyoga.abhaavo.apraadurbhaavah..sa..mokSah...S5.2.10
VSC......
VSC..evam-ruupasya.anaady.apasarpaNa.aadi.nimittasya.adRSTasya.abhaave..jiivana.aakhyasya.aatma.manah.samyogasya.abhaavo.anyasya..ca..zariirasya.apraadurbhaavo..yah..sa..mokSah...C5.2.10
VSC..
VSC..tamo.vRtatvaat..sarvasya..jnaana.anutpattau..tamo..hetuh../..tat..punah..--
VSC..
VSC......dravya.guNa.karma.vaidharmyaad..bhaa[va].abhaava.maatram..tamah...S5.2.21
VSC..[U:..dravya.guNa.karma.niSpatti.vaidharmyaad..abhaavas..tamah]............
VSC..
VSC..vinaazitvena..nityair..dravyair..vaidharmyaad..amuurtatva.asparzatva.prakaaza.virodhair..anitya.dravyair..vaidharmyaan..na..dravyam..tamah,..na..ca..guNah..karma..vaa..aazraya.anupalabdheh../..tasmaat..prakaazasya.abhaava.maatram..tamah...C5.2.21
VSC..
VSC..kuta..etat..--
VSC......
VSC......tejaso..dravya.antareNa.aavaraNaac..ca...S5.2.22
VSC......
VSC..tejasah..savitR.prakaaza.aader..bahih..sadbhaavaat..parvata.guha.aadau..ca..dravya.antareNa.aavRte.abhaavaad..manyaamahe..--..tejaso.abhaava.maatram..tama..iti../..baahyam..[tamah..T]..pradiipa.aadi.nivartyam,..avidyaa.aatmakam..tu..jnaana.jyotiSaa,..ity..uktau..yoga.mokSau...C5.2.22
VSC......
VSC......dik.kaalaav..aakaazam..ca..kriyaavadbhyo..vaidharmyaan..niSkriyaaNi..S5.2.23
VSC......
VSC..aakaaza.kaala.dizo.amuurtaah..kriyaavatah..pRthivy.aader..[a?]muurtatayaa..vaidharmyaan..niSkriyaah,..ca.zabdaad..aatmaa.api..niSkriyah...C5.2.23
VSC..[Kan.107:..$BCO?e2PIw0U(B..muurta]
VSC..
VSC......etena..karmaaNi..guNaaz..ca..vyaakhyaataah...S5.2.24
VSC..
VSC..etena.amuurtatvena..guNaah..karmaaNi..ca..niSkriyaaNi..draSTavyaani,..ca.zabdaat..saamaanya.aadayah...C5.2.24
VSC..
VSC..
VSC..[Combination..has..no..beginning,..and..so..is..independent..of..actions.]
VSC..
VSC......niSkriyaaNaam..samavaayah..karmabhyah..pratiSiddhah...S5.2.25..[U:..niSiddhah]
VSC..
VSC..[U:..The..relation..of..the..inactive(guna,..karma)....to..dravya..is..combination,..which..is..independent..of..actions.]....
VSC..niSkriyaaNaam..abhighaata.aadiinaam..karma..samavetam..na..bhavati,..sva.aazraye..karma.jananaat.C5.2.25..$B!N9T0Y$rM-$7$J$$(Babhighaata$BEy$N%0%J$K1?F0$,FbB0$9$k$3$H$O$J$$!#(Babhighaata$BEy$O<+$iF0$/$b$N$G$O$J$/!"<+$i$N0M=j$G$"$k<BBN$K1?F0$r@8$:$k$b$N$G$"$k$+$i!#!O(B
VSC..
VSC......kaaraNam..tv..asamavaayino..guNaah...S5.2.26........
VSC..
VSC..[U:..Attributs..are,..however,..non-combinative..causes]$B!NNc(B:$B;e$N9g$OI[$NITOB9g0x!O(B
VSC..yasya..guNaah..kaaraNam..uktaas..tasya$B!N$=$N$b$N$K$H$C$F$O!O(B.asamavaayina..eva..kaaraNam...C5.2.26
VSC..
VSC......guNair..dig..vyaakhyaataa...S5.2.27
VSC......
VSC..'puurveNa..niSkramaNam'..ity.aadeh..pratyaya.bhedasya..diG..nimitta.kaaraNam..vyaakhyaataa,..kaaraNatvena.atidezo,..na.asamavaayitvena...C5.2.27..$B!NJ}$H;~$O(Bnimitta.kaaraNa]
VSC..
VSC......kaaraNena..kaala..iti...S5.2.28..[U:..without..iti]
VSC......
VSC..yena.eva..kaaraNena..pratyaya.bheda.hetutvena..vyaakhyaataa..tena.eva..'yugapat..kRtam'..ity.aadi.pratyaya.bhedasya..kaalo..nimitta.kaaraNam..vyaakhyaatah...C5.2.28....==..End..of..Chapter..5..==..
VSC..
VSC..----
VSC..
VSC..karmaaNi..vyaakhyaaya..guNaa..vyaakhyaayante../..tatra..dharma..aadau..vyaakhyaayate,..zaastra.aadau..tasya.uddiSTatvaat../..tasya..vaidiko..vidhih..saadhanam../..vedasya..satyataa..kuta..iti..cet,..yatah..--
VSC..
VSC......buddhi.puurvaa..vaakya.kRtir..vede...S6.1.1(p.45)..
VSC......
VSC..'agni.hotram..juhuyaat..svarga.kaamah'..ity..evam.bhuutaa..racanaa..bhagavato..mahaa.iizvarasya..buddhi.puurvaa..saa..tatah..pramaaNam,..aapta.praNiitatvasya..satyataa.vyaapteh...C6.1.1
VSC..
VSC..atiindriyam..azakyam..jnaatum..iti..cet..--
VSC..
VSC......na..ca.asmad.buddhibhyo..lingam..RSeh...S6.1.2..[Not..in..U]
VSC......
VSC..lingyate.anena.artha..iti..lingam..vijnaanam../..na..hi..yaadRzam..asmad.vijnaanam..vartamaana.avyavahita.sambaddha.artha.viSayam..taadRzam..eva..bhagavato..vijnaanam../..atah..sambhavati..bhagavato.atiindriya.artha.viSayam..vijnaanam...C6.1.2
VSC..
VSC..sa..katham..jnaayate..--
VSC..
VSC......tathaa..braahmaNe..samjnaa.karma.siddhir..lingam...S6.1.3..
VSC..[U:..without..tathaa,..siddhi.lingam]
VSC......
VSC..vinaa.upadezena..braahmaNa.aadikam..artham..asmaakam..aalocayataam..pratyakSeNa..na..'braahmaNo.ayam'..iti..jnaanam..utpadyate../..pratyakSeNa..ca.artham..aalocya..samjnaa.praNayanam..dRSTam..putra.aadiSu../..santi..ca.etaa..braahmaNa.aadi.samjnaas..taa..yena..pratyakSam..artham..aalocya..praNiitaa..iti..suutra.artham..varNayanti...C6.1.3
VSC..
VSC..atah..--
VSC..
VSC......buddhi.puurvaa..dadaatih...S6.1.4
VSC..
VSC..yata..eva..parama.iizvarasya..kRtir..veda.aadau..vaakya.pada.racanaa.ato.ayam..smaarto.api..daana.aadi.vidhis..tadiiyam..aamnaayam..ananta.zaakhaa.bhinnam..aalocya..samkxepam..anumanyamaanaanaam..bhRgu.prabhRtiinaam..buddhi.puurvah../..evam..daana.aadi.vidhayo..dharma.hetavah...C6.1.4
VSC..
VSC......tathaa..pratigrahah...S6.1.5
VSC........
VSC..tathaiva..pratigraho.api..prakSiiNa.vRtter..avadaata.janmanah..pratigraha.anuruupa.guNa.yuktasya..dharmaaya.eva..bhavati...C6.1.5
VSC..
VSC......tayoh..kramo..yathaa.anitaretara.anga.bhuutaanaam...S6.1.6..[Not..in..U]
VSC......
VSC..yathaa..bhuutaany..anitaretara.angam..na..paraspareNa..kaarya.kaaraNa.bhuutaani,..na..hy..araNii..agneh..kaaraNam,..api..tu..sva.avayavaa..eva,..atha..ca.araNyor..agnez..ca..kramah../..evam..etayoh..puurvam..daana.dharmah,..pazcaat..pratigraha.dharmah,..na..tu..kaarya.kaaraNa.bhaavah...C6.1.7
VSC..
VSC..kutah..--
VSC..
VSC......aatma.guNeSv..aatma.antara.guNaanaam..akaaraNatvaat...S6.1.7
VSC..[U:..aatma.antara.guNaanaam..aatma.antara'kaaraNatvaat]..
VSC......
VSC..na..hy..anyadiiyaa..aatma.guNaa..anyadiiya.aatma.guNaanaam..kaaraNam..bhavanti...C6.1.7
VSC..tatra..--
VSC..
VSC......aduSTa.bhojanaat..samabhivyaahaarato.abhyudayah...S6.1.8..[Not..in..U]
VSC......
VSC..aduSTam..braahmaNam..bhojayitvaa..tadiiyaad..aaziirvaada.aadi.samabhivyaahaaraat..puruSa.abhyudayah.../..tat.kaaraNam..dharmo..bhavati.ity..arthah...C6.1.8
VSC....
VSC......tad.duSTa.bhojane..na..vidyate...S6.1.9
VSC......
VSC..saty..apy..aaziirvaada.aadi.vacane..duSTam..braahmaNam..bhojayitvaa.abhyudayo..na..praapyate...C6.1.9
VSC..
VSC..atha..ko..duSTah..--
VSC..
VSC......duSTam..himsaayaam...S6.1.10
VSC......
VSC..parasya..himsaayaam..zariira.maanasa.duhkha.ruupaayaam..pravRttam..duSTam..jaaniiSva../..himsaa.zabda..upalakSaNam,..yatah..--..C6.1.10
VSC..
VSC......samabhivyaahaarato..doSah...S6.1.11
VSC......
VSC..kRta.mahaa.paatakasya..sambhaaSaNa.maatraad..eva..doSeNa..yujyate,..kim..uta..bhojana.aadinaa?..iha..samabhivyaahaarah..sambhaaSaNaam,..puurvatra.aaziirvaadah...C6.1.11
VSC..
VSC......tad..aduSTe..na..vidyate...S6.1.12
VSC......
VSC..tat..samabhivyaahaara.duuSaNam..himsaa.aadi.rahite.braahmaNe..na..vidyate...C6.1.12
VSC..
VSC..aduSTe.api..--
VSC..
VSC......viziSTe..pravRttih...S6.1.13..[U:..punar..viziSTe..pravRttih]
VSC......
VSC..na..himsaa.aadi.maatra.rahite,..api..tu..deza.kaala.vijnaana.aacaarair..viziSTe..braahmaNe.abhyudaya.arthinah..pravRttih...C6.1.13
VSC..
VSC..tatah..--
VSC..
VSC......same..hiine..ca.apravRttih...S6.1.14..[U:..vaa..for..ca]
VSC......
VSC..aduSTe..braahmaNo..deza.aadi.yukto..viziSTa..ucyate../..eSaam..ekena..guNena..yuktah..samah../..sarvair..yukto..viziSTah../..tau..tyaktvaa.anyo..duSTo..vaa..kSatriya.aadir..vaa..praaNi.maatam..vaa..hiina..ucyate../..tatra.abhyudaya.iipsor..mantra.puurvake..suvarNa.adi.daane..vaizaakhya.aadi.nimitte..sama.hiinayor..apravRttih,..api..tu..viziSTe...C6.1.14
VSC..
VSC......etena..hiina.sama.viziSTa.dharmikebhyah..paraadaanam..vyaakhyaatam...S6.1.15..[U:..para.sva.aadaanam]
VSC......
VSC..etena..vipariitena..krameNa.aapadi..para.sva.aadaanam..vyaakhyaatam../..uktam..ca..--
VSC..'hiinaad..aadeyam..aadau..tu..tad.abhaave..samaad..api../..asambhave..tv..aadadiita..viziSTaad..api..dhaarmikaat..//[mBh12.139.38]
VSC..[hiinaad.aadeyam.aadau.syaat.samaanaat.tad.anantaram./]
VSC..[asambhavaad.aadadiita.viziSTaad.api.dhaarmikaat.//]
VSC....
VSC......tathaa..viruddhaanaam..tyaagah...S6.1.16
VSC......
VSC..anena.eva..vipariita.krameNa..braahmaNa..aatmano..hiinai..ripubhir..maaraNaaya.aakSiptas..taan..eva..zatruun..abhihanyaat...C6.1.16....
VSC..
VSC..[U:..hiine..pare..tyaagah]
VSC..
VSC......same..aatma.tyaagah..para.tyaago..vaa...S6.1.17
VSC......
VSC..aatmanas..tulya.guNena..zatruNaa..praaptasya..braahmaNasya..vikalpah..--..aatmano..vadha..aatataayino..vaa...C6.1.17
VSC........
VSC......viziSTe..aatma.tyaagah...S6.1.18
VSC......
VSC..aatmano.adhika.guNena..zatruNaa..praaptasya.aatmana..eva..ripu.prayukto..vadho.angii.kaaryah../..iha.aatma.apekSayaa..hiina.aadi.vyavahaarah,..pratigrahe..pratigrahiitRRNaam..anyonya.apekSayaa...C6.1.18
VSC....
VSC..
VSC..---
VSC..
VSC..evam..zruti.smRti.vidhibhyo..dharmo..bhavati.ity..uktvaa.idaaniim..eSaam..dharma.siddhau..prakaara.vizeSam..aaha../..tathaa..hi..--..C6.2.1
VSC..
VSC......dRSTaanaam..dRSTa.prayojanaanaam..dRSTa.abhaave..prayogo.abhyudayaaya..//..S6.2.1
VSC......
VSC..zruti.smRti.paridRSTaanaam..snaana.aadiinaam..dRSTasya..mala.apakarSa.aader..anabhisamdhaane..prayogo.abhyudayaaya..bhavati../..ke..te..--
VSC..
VSC......abhiSecana.upavaasa.brahmacarya.guru.kula.vaasa.vaanaprasthya.yajna.daana.prokSaNa.din.nakSatra.mantra.kaala.niyamaaz..ca.adRSTaaya..//..S6.2.2
VSC......
VSC..viziSTa.deza.kaala.apekSeNa.ambhasaa..yah..zariirasya..samyogas..tad.abhiSecanam..snaanam../..naktam.dinam..vaaso..niyama.puurvo.anaahaara.ruupa..upavaasah../..brahma.zabdena.aatmaa,..brahmaNi..caraNam..aatma.manasor..yah..samyogah..stRy.aadi.parihaara.ruupo..brahmacaryam../..C6.2.2
VSC..vijnaana.aady.arthino.guru.paricaryaa.parasya..tad.gRheSu..vasanam..guru.kula.vaasah../..zaastra.vidhinaa..gehaan..nihsRtya.araNyam..prasthito..vaanaprasthah,..tasya..karma..vaanaprasthyam../..C6.2.2
VSC..yajnaah..paaka.yajna.aadayah../..daanam..suvarNa.aadi.daanam..abhaya.daanam..ca../..prokSaNam..samdhyaa.upaasana.aadi../..C6.2.2
VSC..din.niyama.aadayo.anye..vizeSaah../..din.niyamah..--..'praan.mukho.annaani..bhunjiita'../..nakSatra.niyamah..--..'kRttikaasv..aadadhiita'../..mantra.niyamah..--..'devasya..tvaa'..iti..nirvapati../..kaala.niyamah..--..'vasante..braahmaNo.agniin..aadadhiita'../..evam..etat..sarvam..dRSTa.prayojana.tiraskaareNa..prayujyamaanam..dharmaaya..sampadyata..iti../..C6.2.2
VSC..
VSC..tatra..--
VSC..
VSC......caaturaazramyam..upadhaac..ca.anupadhaac..ca..//..S6.2.3[U:..caaturaazramyam..upadhaa..anupadhaaz..ca]
VSC......
VSC..yad..idam..caturNaam..aazramiNaam..karma..tad..upadhayaa..prayujyamaanam..adharmaaya.anupadhayaa..tu..dharmaaya..bhavati../..C6.2.3
VSC..
VSC..kaa.upadhaa..--
VSC..
VSC......bhaava.doSa..upadhaa..//..S6.2.4
VSC......
VSC..bhaavasya.abhisamdher..dambha.aadi.doSa..upadhaa.ity.arthah../..C6.2.4
VSC..
VSC..kaa.anupadhaa..--
VSC..
VSC......adoSo'nupadhaa..//..S6.2.5
VSC......
VSC..abhisamdher..dambha.aadi.rahitatvam..anupadhaa.ity.arthah../..C6.2.5
VSC..
VSC......iSTa.ruupa.rasa.gandha.sparzam..prokSitam..abhyukSitam..ca..tat.zuci..//..S6.2.6
VSC......
VSC..smRtau..yasya..ruupa.aadayo..na..niSiddhaas..tat.zuci,..mantra.puurvakam..prokSitam,..kevalaabhir..adbhir..abhyukSitam..ca../..etad.vipariitam..azuci../..C6.2.6
VSC..
VSC..kimca..--
VSC..
VSC......azuci.iti..zuci.pratiSedhah..//..S6.2.7
VSC......
VSC..yasya..ca.atyanta.zuci.pratiSedhas..tad..apy..azuci..vaag.duSTa.aadikam../..C6.2.7
VSC..
VSC......artha.antaram..ca..//..S6.2.8
VSC......
VSC..madya.aadi..ca..yat..saakSaan..niSidhyate..tad..apy..azuci../..tatah..zuci..bhoktavyam../..C6.2.8
VSC..
VSC..nanu..--
VSC..
VSC......ayatasya..zuci.bhojanaad..abhyudayo..na..vidyate..yama.abhaavaat..//..S6.2.9
VSC......
VSC..ayatasya..viziSTa.prayatna.rahitasya..zucim..aahaaram..yadRcchayaa.upayunjaanasya.abhyudayo..na.asti,..viziSTasya.abhisamdher..abhaavaat../..C6.2.9
VSC..
VSC..na.etat..--
VSC..
VSC......vidyate..ca.anartha.antaratvaad..yamasya..//..S6.2.10
VSC......
VSC..na..prayatna.vyatirekii..yamah,..prayatna.abhaave..sarvasyaah..kriyaayaa..abhaavaad..vidyate..zucim..aahaaram..upayunjaanasya..prayatnah../..C6.2.10
VSC..
VSC..yadi..prayatnah..pradhaanam,..vinaa.api..yoga.aadinaa.abhyudayah..syaat../..na.etat..-
VSC..
VSC......asati..ca.abhaavaat..//..S6.2.11
VSC......
VSC..asati..yoga.aady.anuSThaane..na..prayatna.maatrasya..bhaavaad..abhytudayah,..kriyaa.upadeza.vaiyarthyaat../..C6.2.11
VSC..
VSC..idaaniim..nihzreyasa.hetum..dharmam..aaha..----
VSC..
VSC......sukhaad..raagah..//..S6.2.12
VSC......
VSC..stRy.aadi.viSaya.janitaat..sukhaad..eva..raago..vardhate../..C6.2.12
VSC..
VSC......tan.mayatvaat..//..S6.2.13
VSC......
VSC..yair..yair..asya..sukha.hetubhih..zariiram..bhaavitam..tan.maya..iva.aaste../..tatas..tan.mayatvaad..raagah../..C6.2.13
VSC..
VSC..kimca..---
VSC..
VSC......tRpteh..//..S6.2.14
VSC......
VSC..yadaa..tRpto..bhavati..tadaa.asya..tRpti.nimitto..raago..bhavati..zariira.puSTeh../..C6.2.14
VSC..
VSC..kimca..--
VSC..
VSC......adRSTaat..//..S6.2.15
VSC......
VSC..apuurva.dRSTeSv..anupakaarakeSu..ca..kasyacid..raago..jaayate.atra.adRSTa..eva..kaaraNam../..C6.2.15
VSC..
VSC..kimca..---
VSC..
VSC......jaati.vizeSaac..ca..raaga.vizeSah..//..S6.2.16
VSC......
VSC..yathaa..tirazcaam..tRNa.aadi.bhojane..evam..jaati.vizeSaad..api..raagah../..C6.2.16
VSC..
VSC..sukha.aadibhyo..raago..duhkha.aadibhyo..dveSah../..tatah..--
VSC..
VSC......icchaa.dveSa.puurvikaa..dharma.adharmayoh..pravRttih..//..S6.2.17
VSC......
VSC..icchaa.puurvikaa..dharme..pravRttih,..anyena..dhana.madaad..abhibhuutasya..vaa..dveSa.puurvikaa.api..graama.kaama.iSTy.aadau../..adharme.api.icchaa.puurvikaa..para.daara.aadiSu..dveSa.puurvikaa../..evam..dharma.adharmayoh..samcayah../..C6.2.17....
VSC..
VSC..yata..evam..--
VSC..
VSC......tatah..samyogo..vibhaagaz..ca..//..S6.2.18
VSC......
VSC..samcitau..yadaa..dharma.adharmau..bhavatah..tadaa..zariira.indriyaih..janma.aakhyo..bhavati,..kSiiNayoz..ca..tayor..maraNa.kaale..viyogah../..punar..apy..aabhyaam..dharma.adharmaabhyaam..zariira.aadi.samyogo..vibhaagaz..ca.ity..evam..anaadir..ayam..ghaTii.yantravad..aavartate..jantuh../..C6.2.10
VSC..
VSC..etad.vipariita.krameNa.ucyate,..tathaa..hi..--........
VSC..
VSC......aatma.karmasu..mokSo..vyaakhyaatah..//..S6.2.19
VSC......
VSC..aatmaa.iti..manah,..manah.karmasu..tad.abhaave..samyoga.abhaavo.apraadurbhaavaz..ca..sa..mokSa..iti..mokSo..vyaakhyaatah../..C6.2.19
VSC..
VSC..------
VSC..
VSC..[GuNa]
VSC..idaaniima..ruupa.aadiin..aaha..--
VSC..
VSC......uktaa..guNaah..//..S7.1.1.
VSC......
VSC..ruupa.aadi.suutreNa.uddiSTaa..ity..arthah../..C7.1.1..[Cf...S1.1.5]
VSC..
VSC......guNa.lakSaNam..ca.uktam..//..S7.1.2.
VSC......
VSC..dravya.aazrayii[1.1.15]..ity.aadinaa..dravya.karmabhyaam..vaidharmyam..kathitam..ity..arthah../..C7.1.2.
VSC..
VSC......idam..evam.guNam..idam..evam.guNam..iti..ca.uktam..//..S7.1.3.
VSC......
VSC..tathaa..hy..uktam..'ruupa.rasa.gandha.sparzavatii..pRthivii'[2.1.1]..ity..aadi../..C7.1.3.
VSC..
VSC..tatra..--
VSC..
VSC......pRthivyaam..ruupa.rasa.gandha.sparzaa..dravya.anityatvaad..anityaah..//..S7.1.4.
VSC......
VSC..ghaTa.aadeh..paarthivasya..dravyasya..vinaazaat..tad.gataanaam..api..ruupa.aadiinaam..vinaaza..aazraya.vinaazaat../..C7.1.4.
VSC..
VSC......agni.samyogaac..ca..//..S7.1.5.
VSC......
VSC..agni.samyogaac..ca..paarthiveSu..parama.aNuSu..ruupa.aadiinaam..vinaazah,..kaarye..samavetaanaam..tv..aazraya.vinaazaad..eva../..C7.1.5.
VSC..
VSC..parama.aNuSv..agni.samyogaad..eva..kutah..--
VSC..
VSC......guNa.antara.praadurbhaavaat..//..S7.1.6.
VSC......
VSC..yasmaat..zyaama.aadi.guNebhyo..vyatiriktam..guNa.antaram..utpadyate..tatah..puurve..parama.aNu.guNaa..vinaSTaah..guNavati..guNa.anaarambhaat../..C7.1.6.
VSC..
VSC......etena..nityeSv..anityatvam..uktam..//..S7.1.7...[U:..nityatvam]
VSC......
VSC..etena..guNa.antara.praadurbhaavena..nityeSu..parama.aNuSu..ruupa.aadiinaam..anityatvam..uktam..paarthiveSv..eva../..C7.1.7.
VSC..
VSC..yatah..--
VSC..
VSC......apsu..tejasi..vaayau..ca..nityaa..dravya.nityatvaat..//..S7.1.8.
VSC......
VSC..salila.anala.anila.parama.aNu.ruupa.aadayo..nityaa..aazraya.nityatvaad..virodhi.guNa.antara.apraadurbhaavaac..ca..na.agni.samyogaad..vinaazah../..C7.1.8.
VSC......
VSC......anityateSv..anityaa..dravya.anityatvaat..//..S7.1.9.
VSC......
VSC..anityeSu..salila.aadiSv..anityaa..ruupa.aadaya..aazraya.vinaaze..teSaam..api..vinaazaat../..C7.1.9.
VSC..
VSC......kaaraNa.guNa.puurvaah..pRthivyaam..paakajaaz..ca..//..S7.1.10.
VSC......
VSC..anityaayaam..kaarya.ruupaayaam..pRthivyaam..kaaraNa.guNa.puurvaa..ruupa.aadayo..jaayante,..nityaayaam..tu..parama.aNu.svabhaavaaayaam..[pRthivyaam..T]..paakajaah..paakaad..agni.samyogaaj..jaataah../..C7.1.10.
VSC..
VSC......apsu..tejasi..vaayau..ca..kaaraNa.guNa.puurvaah..paakajaa..na..vidyante..//..S7.1.11.
VSC......
VSC..kaarye..udaka.aady.avayavini..samavaayi.kaaraNa.ruupe[-ruupaa..or..-puurve?..T]..ruupa.aadaya..aarabhyante,..paakajaas..tu..jala.aady.aNuSu..na.eva..santi..virohdi.guNa.antara.abhaavaat../..C7.1.11.
VSC..
VSC......aguNavato..dravyasya..guNa.aarambhaat..karma.guNaa..aguNaah..//..S7.1.12.
VSC......
VSC..aguNasya..dravyasya.eva.utpannasya..kaaraNa.guNair..guNaa..janyante..na..guNa.karmaNaam,..azeSa.avayava.guNa.eka.artha.samavaaya.abhaavaat..karmatvavat[karmavat?..T]../..C7.1.12.
VSC..
VSC......etena..paakajaa..vyaakhyaataah..//..S7.1.13.
VSC......
VSC..agni.samyogaan..nivRtteSu..zyaama.aadiSu..paakajaa..jaayanta..iti..te.api..guNa.rahite..siddhaah../..samyogavati..samyoga.aarambhavad..guNavati..paakajaa..iti..cet..na../..C7.1.13.
VSC..
VSC......eka.dravyavattvaat..//..S7.1.14.
VSC......
VSC..eka.dravyavantah..paakajaas..te..katham..tatra.eva.aarabhyeran..viruddhatvaat..?..samyogasya..tu..samyogavaty..aarambho..na..duSyati,..aneka.dravyatvaat../..C7.1.14...[PDS..pradeza.vRttitva...Cf...Kanakura,..p.132]
VSC..
VSC..---
VSC..parimaaNam..idaaniim..vakSyaamah..--..C7.1.15.
VSC..
VSC......aNor..mahataz..ca.upalabdhy.anupalabdhii..nitye..vyaakhyaate..//..S7.1.15.
VSC......
VSC..'nitye'..ity..adhyaaya.naama...'yad..upalabhyate..tatra.avazyam..mahattvam,..aNutve..tu..parama.aNu.dvy.aNuka.manasaam..anupalabdhih'..evam..nitya.aakhye.adhyaaye[S4.1]..upalabdhy.anupalabdhyoh..kaaraNe..mahattva.aNutve..kathite..bhavatah...upalabdhau..mahattvasya..niyamaat../..dvy.aNukasya..mahattve[?].apy..anupalabdhih../..C7.1.15.
VSC..
VSC......kaaraNa.bahutvaat..kaaraNa.mahattvaat..pracaya.vizeSaac..ca..mahat../..S7.1.16.
VSC......
VSC..(1..samkhyaa..cf.PDS..p.322)....tRy.aNuke..tat.kaaraNa.dvy.aNuka.gataa..bahutva.samkhyaa..mahattvam..janayati..kaaraNaanaam..amahattvaat../(2..parimaaNa)......dvy.angule..kaaraNa.anguli.mahattvam..mahattvam..karoti../..prazithilah..samyogah..pracayah../(3..pracaya)....dvi.tuulake..tuula.piNDayor..vartamaanah..pracayah..sva.aadhaara.avayava.prazithila.samyoga.apekSo..mahattvam..aarabhate../..C7.1.16...[Cf...matsuo,..p.178;..Kanakura..,..p.147]
VSC..
VSC......tad.vipariitam..aNu..//..S7.1.17.
VSC......
VSC..etasmaat..tri.kaaraNaad..mahato..yad..vipariitam..dvy.aNuka.parimaaNam..tad..aNu..pratyetavyam../..C7.1.17.
VSC..
VSC......aNu..mahad..iti..tasmin..vizeSa.bhaavaad..vizeSa.abhaavaac..ca..//..S7.1.18.
VSC......
VSC..tasmin..mahati..vastuni..kuvala.aadaav..aamalaka.apekSayaa..aNu.vyavahaarah...aamalake..tu..bilva.apekSayaa...evam..prakarSasya..bhaava.abhaavaabhyaam..ekasminn..eva.aNu.mahad.vyavahaaro..bhaaktah../..C7.1.18.
VSC..
VSC..kutah..--
VSC..
VSC......eka.kaalatvaat..//..S7.1.19.
VSC......
VSC..yata..ekasminn..eva..kaale..tasminn..eva..vastuny..anya.apekSayaa..dvau..puruSaav..aNu.mahad.vyavahaaram..viruddham..kurvaate.ato..jaaniimahe..'bhaakto.ayam'..iti../..C7.1.19.
VSC..
VSC..tatra.aapekSika.aNU.vastuni..---[a..thing..which..is..relatively..minute]
VSC..
VSC......dRSTa.antaac..ca..//..S7.1.20.
VSC......
VSC..yathaa..zukla.tantu.janite..kaarye..zuklimaa.eva,..na..kRSNataa,..evam..ato..dRSTa.antaad..mahadbhir..aarabdhe..mahattvam..eva..na.aNutvam../..C7.1.20.
VSC..
VSC......aNutva.mahattvayor..aNutva.mahattva.abhaavah..karma.guNair..vyaakhyaatah..//..S7.1.21.
VSC......
VSC..yathaa..guNa.karmaaNi..nirguNaani..kaaryasya..ruupa.aader..avayava.guNair..eka.artha.samavaaya.abhaavaad,..evam..kaaraNa.bahutva.aadibhir..eka.artha.samavaaya.abhaavaad..[kaaryasya..T]..aNutva.mahattvayos..tad.abhaavah../..C7.1.21.
VSC..
VSC......aNutva.mahattvaabhyaam..karma.guNaa..aguNaah..//..S7.1.22...[Cf...1.1.15(guNa)..;..1.1.16(karma)..]
VSC......
VSC..kaaraNa.bahutva.aadibhir..eka.artha.samavaaya.abhaavaad..aNutva.mahattve..yathaa.aNutva.mahattva.zuunye..evam..karma.guNaa..aNutva.mahattva.zuunyaah../..C7.1.22.
VSC..
VSC..[Compare..with..the..order..of..Sutras..in..Upas.]
VSC..
VSC......etena..diirghatva.hrasvatve..vyaakhyaate..//..S7.1.23.
VSC......
VSC..upalabdhy.anupalabdhii..mahattva.aNutvavat../..kaaraNa.mahattva.aadibhyaz..ca..jaayate..diirghatvam,..vipariitam..hrasvatvam...tasmin..vizeSa.bhaavaad(7.1.18)....ity..aupacaarikatvam..tathaa.eva../..tayor..diirghatva.hrasvatva.abhaava..ity..atidezah../..C7.1.23.
VSC....
VSC......karmabhih..karmaaNi..guNair..guNaah../..S7.1.24.
VSC......
VSC..yathaa..kaaraNa.bahutva.aady.eka.artha.samavaaya.abhaavaad..aNutva.mahattva.zuunyaa..evam..diirghatva.hrasvatva.zuunyaa..ete..karma.guNaah../..C7.1.24.
VSC..
VSC......tad..anitye.anityam..//..S7.1.25.
VSC......
VSC..etac..caturvidham..parimaaNam..anitye..vartamaanatvaad..anityam../..C7.1.25...[anityam..aNu..only..in..the..dvyaNuka...PDS,..p.146(Kana)..]
VSC..
VSC..kintu..--
VSC..
VSC......nityam..parimaNDalam..//..S7.1.26.
VSC......
VSC..parama.aNu.parimaaNam..parimaNDalam,..tan..nityam../..C7.1.26...[nitya-aNu]
VSC..
VSC..tasya..--
VSC..
VSC......avidyaa..vidyaa.lingam..//..S7.1.27.
VSC......
VSC..parimaaNa.rahitasya..dravyasya.asambhavah..parama.aNuunaam..parama.aNu.parimaaNasya..sambhave..lingam../..'avidyaa'..asambhavah,..sambhavo..'vidyaa'../..C7.1.27.
VSC..
VSC......vibhavaad..mahaan..aakaazah..//..S7.1.28.
VSC........
VSC..vibhavaad..muurta.dravyaih..samaagatair..agacchatah..samyogaat..parama.mahattvam..aakaazasya.asti.iti..gamyate../..C7.1.28...[parama.mahattva..in..aakaaza,..kaala,..diz,..aatman]
VSC..
VSC......tathaa..ca.aatmaa..//..S7.1.29...
VSC......
VSC..aakaazam..iva.aatmaa.api..parama.mahaan..dRSTavyah../..asamaasaa[d][asamaasau?..T]..dik.kaalaav..api..mahaantau../..C7.1.29.
VSC..
VSC......tad.abhaavaad..aNu..manah..//..S7.1.30.
VSC......
VSC..vibhavasya.abhaavaad..manaso.aNutvam..jnaana.ayaugapadyaac..ca../..C7.1.30.
VSC..
VSC......guNair..dig..vyaakhyaataa..//..S7.1.31.
VSC......
VSC..yatra..yatra.avadhim..karoti..tatra..tatra..'idam..asmaat..puurveNa'..ity.aadi.vyavahaaro..muurteSu..pravartate,..ato..muurta.samyoga.aakhyair..guNair..dig..vyaakhyaataa..mahattvavatii../..C7.1.31.
VSC..
VSC..tathaa..--
VSC..
VSC......kaaraNena..kaala..iti..//..S7.1.32.
VSC......
VSC..yena..kaaraNena..para.apara.vyatikara.aadinaa..kaalo.anumiiyate..tasya..sarvatra..bhaavaat..tena.eva..kaaraNena..kaalo..vibhur..vyaakhyaatah../..C7.1.32....=End..of..7.1=
VSC..
VSC..
VSC..---
VSC..=7.2=
VSC..
VSC..idaaniim..samkhyaa.aadiin..upakramate,..bheda.vyavahaara.hetuh..samkhyaa,..saa.adhunaa..ruupa.aadi.vyatiriktaa.ity..etad.artham..aaha..--..C7.2.1.
VSC..
VSC......ruupa.rasa.gandha.sparza.vyatirekaad..artha.antaram..ekatvam..tathaa..pRthaktvam..//..S7.2.1.
VSC......
VSC..'eko.ayam'..ity.aadi.pratyayo..na..ruupa.aadi.nimittah,..tat.pratyaya.vilakSaNatvaat../..ruupa.aadi.nimitto..hi..'ruupavaan'ity.aadi.pratyayah..syaat../..tasmaad..artha.antara.nimittah../..ekatva.eka.pRthaktve..kaaryeSu..kaaraNa.guNa.puurve..[cf.C7.2.3]../..dvitva.aader..ekatvebhyo.aneka.viSaya.buddhi.sahitebhyo..niSpattih../..tathaiva..dvipRthaktva.aadeh..[eka-?..T]pRthaktvebhyah,..kintv..[pRthaktvasya..T]..eka.pRthaktva.aady.apara.saamaanya.abhaavah../..C7.2.1...[Kana..p.149-50]
VSC..
VSC......tayor..nityatva.anityatve..tejaso..ruupa.sparzaabhyaam..vyaakhyaate..//..S7.2.2.
VSC......
VSC..yathaa..dravya.nityatvaat..tejah.parama.aNu.ruupa.sparzau..nityau,..evam..ekatva.eka.pRthaktve..nitya.dravya.vartinii..nitye../..yathaa..ca.anitye..tejasi..dravya.anityatvaad..anityau..ruupa.sparzau,..tathaiva..kaarya.vartinii..anitye..ekatva.eka.pRthaktve../..C7.2.2.
VSC..
VSC......niSpattiz..ca..//..S7.2.3.
VSC......
VSC..yathaa..ca..tejasi..kaarye..kaaraNa.guNa.puurvaa..ruupa.sparzayor..utpattir..evam..ekatva.pRthaktvayoh../..evam..gurutva.dravatva.snehaanaam../..C7.2.3.
VSC..
VSC..[apaakaja.ruupa.rasa.gandha.sparza.parimaana.ekatva.eka.pRthaktva.gurutva.dravatva.sneha.vegaah..kaarna.guna.puurvakaah...PDS7,236(guna)..]
VSC..
VSC......ekatva.pRthaktvayor..ekatva.pRthaktva.abhaavo.aNutva.mahattvaabhyaam..vyaakhyaatah..//..S7.2.4.
VSC......
VSC..ekatva.pRthaktvayor..avayava.guNa.eka.artha.samavaaya.abhaavaad..na.ekatva.pRthaktve..sta..ity..arthah../..C7.2.4.
VSC..
VSC......karmabhih..karmaaNi..guNair..guNaah..//..S7.2.5.
VSC......
VSC..tathaiva.avayava.guNa.eka.artha.samavaaya.abhaavaat..karma.guNaa..na.ekatva.pRthaktvavantah../..C7.2.5...[Here..karmas..and..guNas..are..only..related..to..a..Kaaryadravya,..not..to..the..KaaraNa,..i.e...avayavas]
VSC..
VSC..nanu..sarveSaam..eva..pada.arthaanaam..ekatvam..sad.avizeSaat../..C7.2.6.
VSC..
VSC......nihsamkhyatvaat..karma.guNaanaam..sarva.ekatvam..na..vidyate..//..S7.2.6.
VSC......
VSC..karmaNaam..guNaanaam..ca..samkhyaa.rahitatvaat..sarva.ekatvam..na.eva.asti../..C7.2.6.
VSC..
VSC..bhaaktam..ekatvam..guNa.aadiSv..iti..cet..--..
VSC..
VSC......ekatvasya.abhaavaad..bhaaktam..na..vidyate..//..S7.2.7.
VSC......
VSC..mukhyasya.ekatvasya.abhaavaad..guNa.aadiSu..bhaaktam..yad..ekatvam..kalpyate..tad..bhavata..[bhaakta-?..T]ekatva.siddhau..na..paryaapnoti,..'dravyeSu..mukhyam,..guNeSu..bhaaktam'..ity..ata..eva..bheda.prasangaat../..C7.2.7.
VSC....
VSC..nanu..kaarya.kaaraNayor..ekatvam..praaptam,..dravye..samkhyaa.nirvizeSaad,..ekatva.abhaavaad..eva..pRthaktva.bhaavah..syaat../..na.etat..--..C7.2.8.
VSC..
VSC......kaarya.kaaraNa.ekatva.pRthaktva.abhaavaad..ekatva.pRthaktve..na..vidyete..//..S7.2.8.
VSC......
VSC..dvitvaat..kaarya.kaaraNayor..na.ekatvam,..kaaryasya..kaaraNa.vyatirikta.aazraya.abhaavaad..na.api..pRthaktvam../..C7.2.8.
VSC..
VSC......etad..anitya.nityayor..vyaakhyaatam..//..S7.2.9.
VSC......
VSC..etat..puurva.suutram..anitya[dravya-..T].viSayam..api..nityeSv..aakaaza.aadiSu..yathaa.sambhavam..vyaakhyaatam..boddhavyam../..tathaa..hi..--..zabda.aakaazayoh..kaarya.kaaraNayor..na.ekatvam..na.api..pRthaktvam../..C7.2.9.
VSC..
VSC..----
VSC..
VSC......anyatara.karmaja..ubhaya.karmajah..samyogajaz..ca..samyogah..//..S7.2.10.
VSC......
VSC..anyatara.karmajah..samyogah..zyenasya.upasarpaNa.karmaNaa..sthaaNunaa../..mallayor..upasarpaNaad..ubhayajah../..samyogajah..kaaraNa.akaaraNayoh..samyogaat..kaarya.akaarya.gatah,..yathaa.anguly.aakaaza.samyogaabhyaam..dvy.angula.aakaaza.samyogah../..C7.2.10...[PDS,..Kanakura,..p.151,..154]
VSC..
VSC......etena..vibhaago..vyaakhyaatah..//..S7.2.11.
VSC......
VSC..anyatara.karmajo..vibhaagah..zyenasya.apasarpaNaat../..ubhaya.karmajo..meSayor..apasarpaNaat../..(1)..vibhaagajas..tv..angulyor[both..kaaraNas]..anyonya.vibhaagaad..vinaSTa.maatre..dvy.angule.anguly.aakaaza.vibhaagah,..(2)..kaaraNa.akaaraNayor..vaa..hasta.aakaazayor..vibhaagaat.zariira.aakaaza.vibhaagah../..C7.2.11.
VSC....
VSC......samyoga.vibhaagayoh..samyoga.vibhaaga.abhaavo.aNutva.mahattvaabhyaam..vyaakhyaatha..//..S7.2.12...
VSC......
VSC..yuta.siddhy.abhaavaan..na..tau..sta..ity..arthah../..C7.2.12...[samyoga..and..vibhaaga,..as..gunas,..cannot..exist..independently.]
VSC..
VSC......karmabhih..karmaaNi..guNair..guNah..//..S7.2.13.
VSC......
VSC..yuta.siddhy.abhaavaan..na..[karma.guNaah..T]..samyoga.vibhaagavanta..ity..arthah../..C7.2.13...[karmas..and..gunas..cannot..exist..independently..of..their..aazrayas]
VSC..
VSC......yuta.siddhy.abhaavaat..kaarya.kaaraNayoh..samyoga.vibhaagau..na..vidyete..//..S7.2.14.
VSC......
VSC..kaarya.kaaranayoh..paraspareNa..samyoga.vibhaagau..na..vidyete..yathaa..ghaTa.kapaalayoh,..yuta.siddhy.abhaavaat../..yuta.siddhir..dvayor..anyatarasya..vaa..pRthag.gatimattvam,..saa..ca..nityayoh..[e.g.,..paramaaNu..&..paramaaNu/paramaaNu..&..aakaaza],..yuta.aazraya.samavetatvam..ca.anityayor..yathaa..ghaTa.paTayoh..tvag.indriya.paarthiva.zariirayoz..ca../..na..ca..ghaTa.kapaalayoh..yuta.aazraya.samavaayah,..ghaTasya..teSv..eva..samavetatvaat../..C7.2.14...[On..yutasiddhi,..see..Kanakura,..pp.152,..156]
VSC..
VSC..zabdasya.arthena..sambandha..iti..cen..na..--..
VSC..
VSC......guNatvaat..//..S7.2.15.
VSC......
VSC..aakaazasya..guNatvaat.zabdo..na.arthena..sambadhyate../..C7.2.15.
VSC..
VSC......guNe..ca..bhaaSyate..//..S7.2.16.
VSC......
VSC..artha.samyoge..sati..zabdo.artham..praapnuyaat,..niSkriyatvaac..ca..guNasya..gamana.abhaavah../..C7.2.16.
VSC..
VSC......asati..na.asti.iti..ca..prayogaat..//..S7.2.18.
VSC......
VSC..artha.samyoge..sati..zabdah..'asati'..abhaave..'na.asti'..iti..na..prayujyeta../..na..hy..asataa..samyogah../..C7.2.18...[The..word..cannot..reach..a..non-existent.]
VSC..
VSC..tasmaat..samyogasya.abhaavaat..--
VSC..
VSC......zabda.arthaav..asambaddhau..//..S7.2.19.
VSC......
VSC..nanu..ca..---
VSC..
VSC......samyogino..daNDaat..samavaayino..viSaaNaac..ca..//..S7.2.20.
VSC......
VSC..samyogi.samavaayibhyaam..daNDa.viSaaNaabhyaam..daNDi.viSaaNinoh..pratyayo..dRSTah../..asti..ca..zabdaad..artha.pratyayah,..tasmaad..asya.api..sambandho.asti.iti../..C7.2.20.
VSC..
VSC..na.etat..--
VSC..
VSC......dRSTatvaad..ahetuh..pratyayah..//..S7.2.21.
VSC......
VSC..daNDi.viSaaNinor..dRSTatvaad..adoSah,..iha..tu..zabda.arthayoh..sambandhasya.ukta.nyaayena.adRSTatvaad..ahetur..artha.pratyayah..sambandhe../..C7.2.21.
VSC..
VSC......tathaa..pratyaya.abhaavah..//..S7.2.22.
VSC......
VSC..yadi..zabdo.arthena..sambaddhah..syaad..agRhiita.sanketo.api..tato.artham..pratipadyeta../..tasmaad..asambaddhau../..C7.2.22.
VSC..
VSC......sambaddha.sambandhaad..iti..cet..samdehah..//..S7.2.23.
VSC......
VSC..nanu..zabdena.aakaazam..sambaddham,..aakaazena..ca.arthah,..evam..sambaddha[sambandha].sambandhaad..arthena..sambandha..iti../..na.etat,..sarva.arthaanaam..aakaazena..sambandhaat..kasminn..arthe..zabdah..prayukta..iti..samdehaad..apratipattih..syaat../..ato..na..sambandhah../..C7.2.23.
VSC..
VSC..tasmaat..--
VSC..
VSC......saamayikah..zabdaad..artha.pratyayah..//..S7.2.24.
VSC......
VSC..tasmaat..sanketa.nimittah..zabdaad..arthe..pratyayo..na..sambandhaat../..C7.2.24.
VSC..
VSC..----
VSC..
VSC......eka.dik.kaalaabhyaam..samnikRSTa.viprakRSTaabhyaam..param..aparam..//..S7.2.25.
VSC......
VSC..eka.dikkau..piNDau..dik.kRtayoh..parata.aparatvayoh..kaaraNam../..eka.kaalau..vartamaana.kaala.sambaddhau..kaala.kRtayoh..paratva.aparatvayoh..kaaraNam..[aged/young]../..tau..ca..samnikRSTa.viprakRSTa.buddhy.apekSayaa..piNDau..kaaraNam../..C7.2.25.
VSC..
VSC......kaaraNa.paratvaat..kaaraNa.aparatvaac..ca..//..S7.2.26.
VSC......
VSC..para.apara.dik.pradeza.samyogaav..asamavaayi.kaaraNam../..tathaiva..para.apara.kaala.pradeza.samyogau../..dik.kaala.pradezaih..samyogaat..samnikRSTa.viprakRSTayoh..piNDayoh..samnikRSTa.viprakRSTa.buddhy.apekSayaa..samnikRSTe.aparatvam,..viprakRSTe..ca..paratvam../..C7.2.26.
VSC..
VSC......paratva.aparatvayoh..paratva.aparatva.abhaavo.aNutva.mahattvaabhyaam..vyaakhyaatah..//..S7.2.27.
VSC......
VSC..para.apara.dik.kaala.pradeza.samyogaah..paratva.aparatvayoh..kaaraNam../..anayoz..ca..yuta.siddhy.abhaavena..samyoga.abhaavaat..paratva.aparatva.abhaavah../..C7.2.27.
VSC..
VSC......karmabhih..karmaaNi..guNair..guNaah..//..S7.2.28.
VSC......
VSC..yathaa..karma.guNaa..aNutva.mahattva.zuunyaa..evam..karma.guNaa..yuta.siddhy.abhaavena..dik.kaala.pradeza.samyoga.abhaavaat..paratva.aparatva.zuunyaah../..C7.2.28.
VSC..
VSC..---
VSC..
VSC......iha.iti..yatah..kaarya.kaaraNayoh..sa..samavaayah..//..S7.2.29.
VSC......
VSC..guNa.aadayah..samavaayino..dravye../..atah..samavaayam..kathayati..--..iha.iti..yatah..kaarya.kaaraNayoh..pratyaya..utpadyate..'iha..tantuSu..paTah,..iha..ghaTe..ruupa.aadayah,..iha..ghaTe..karma'..iti..[sa]..samavaayah../..kaarya.kaaraNa.grahaNasya.upalakSaNatvaat..'jaater..vyaktau..vizeSaaNaam..ca..nitya.dravyeSu..samavaayah'..iti..uktam..bhavati../..C7.2.29.
VSC..
VSC......dravyatva.guNatva.karmatva.pratiSedho..bhaavena..vyaakhyaatah..//..S7.2.30.
VSC......
VSC..yathaa.eka.dravyavattvaan..na..dravyam..bhaavo..guNa.karmasu..ca..bhaavaan..na..karma..na..guNa..evam..samavaayo.api../..C7.2.30.
VSC..
VSC......tattvam..ca.iti..//..S7.2.31.
VSC......
VSC..yathaa..sal.linga.avizeSaa[d..eko..haavas..tathaa..'iha'linga.avizeSaa]d..ekah..samavaayah..vRtti.rahito..nityo..niravayavaz..ca../..C7.2.31....=End..off..7.2=
VSC..
VSC..
VSC..=8.1=
VSC..
VSC..buddhir..idaaniim..niruupyate..--
VSC..
VSC......dravyeSu..jnaanam..vyaakhyaatam..//..S8.1.
VSC......
VSC..SaNNaam..pada.arthaanaam..madhyaad..dravyeSv..eva..jnaanam..vyaakhyaatam..yathaa.utpadyate..samnikarSaat,..na..tu..guNa.aadiSu../..C8.1...[Acc...to..Upas..S3.1.2,..S3.1.13]
VSC..
VSC..tasya..--
VSC..
VSC......mana..aatmaa..ca..//..S8.2.
VSC......
VSC..mana..aatmaa..ca..jnaanasya..kaaraNam..vyaakhyaatam../..C8.2...[S3.1.13,..s3.2.1]
VSC..
VSC..idaaniim..guNa.aadiSu..jnaanam..aaha..--
VSC..
VSC......jnaana.nirdeze..jnaana.niSpat[t]ir..uktaa..//..S8.3...[Upas,..jnaana.nidRdeza=Ch.3,..particularly..3.1.13]
VSC......
VSC..yata..indriya.samnikarSeNa..jnaana.niSpattir..uktaa,..guNa.aadiinaam..*ca.indriyeNa..samnikarSo..na.asti.ity..atas..tv..idaaniim..jnaanam..ucyate,..teSaam..asamnikarSe..vijnaanam*..yatah..--..
VSC......
VSC......guNa.karmasv..asamnikRSTeSu..jnaana.niSpatter..dravyam..kaaraNam..kaaraNa.kaaraNam..ca..//..S8.4...[Upas,..mith:..without..kaaraNa.kaaraNam..ca]
VSC......
VSC..guNa.karmaNaam..yato..dravyam..samavaayi.kaaraNam..tatas..teSu..saakSaad..indriyeNa.asamnikRSTeSu..vijnaana.niSpatteh..kaaraNasya..samnikarSasya..tad..eva..dravyam..kaaraNam..na..guNa.karmaaNi,..tasmaad..guNa.karmasu..samyukta.samavaayaaj..jnaanam,..'ca'zabdo..hetau../..C8.4.
VSC..
VSC......saamaanya.vizeSeSu..saamaanya.vizeSa.abhaavaat..tata..eva..jnaanam..//..S8.5.
VSC......
VSC..saamaanye..sattaa.aadau..vizeSeSu..ca.antyeSu..tad.darzinaam..dravya.samnikarSaad..eva..jnaanam..utpadyate,..na..saamaanya.vizeSebhyah,..teSu..*tad.abhaavaat../..C8.5.
VSC..
VSC..anyatra..tu..--
VSC..
VSC......saamaanya.vizeSa.apekSam..dravya.guNa.karmasu..//..S8.6.
VSC......
VSC..dravya.guNa.karmasu..dravya.indriya.samnikarSaat..saamaanyaac..ca..sattaa.aadeh[saadeh][sattaayaah?]..saamaanya.vizeSaac..ca..dravyatva.aadeh..'sad'..iti..'dravyam'..ity.aadi..ca..jnaanam..utpadyata..iti../..iha..suutre..saamaanyam..sattaa,..vizeSaa..dravyatva.aadayah,..puurva.suutre.anyathaa../..C8.6.
VSC..
VSC..tatra.api..--
VSC..
VSC......dravye..dravya.guNa.karma.apekSam..//..S8.7.
VSC......
VSC..cakSuh.samnikarSaad..yaj..jnaanam..dravye..saamaanya.vizeSa.apekSam[dravya.apekSam?]..'viSaaNii'..iti,..guNa.apekSam..'zukla'..iti,..karma.apekSam..'gacchati'..ity..utpadyata..iti../..dravya.aadiinaam..ca..vizeSaNatvaat..puurvam..upalambhah,..tena..vizeSaNa.buddheh..kaaraNatvam..vizeSya.buddheh..kaaryatvam../..C8.7.
VSC..
VSC......guNa.karmasu..guNa.karma.abhaavaad..guNa.karma.apekSam..na..vidyate..//..S8.8.
VSC......
VSC..guNe..guNa.karmaNor..abhaavaat..karmaNi..ca..guNa.karma.nimittam..guNa.karmasu..jnaanam..na..bhavati.iti../..C8.8.
VSC..
VSC..dravya.aadau..jnaanasya..puurva.utpattaav..aniyamah,..yathaa..--
VSC..
VSC......samavaayinah..zvaityaat.zvaitya.buddheh..zvete..buddhis..te..kaarya.kaaraNa.bhuute..//..S8.9...[PDS(kana)..,..p.140]
VSC......
VSC..zveta.guNa.samavaayinah..zvaitya.saamaanyaat.zvaitya.saamaanya.jnaanaac..ca..zveta.guNa.jnaanam..jaayate,..saamaanya.guNa.sambandho.api..[kaaraNatvena?..T]..draSTavyah,..vizeSaNa.buddhih..kaaraNam..vizeSya.buddhih..kaaryam../..C8.9.
VSC..
VSC..vizeSaNa.vizeSya[tva.a]bhaave..tu..--
VSC..
VSC......dravyeSv..anitaretara.kaaraNaat..kaaraNa.ayaugapadyaat..//..S8.10.
VSC......
VSC..aNutvaad..manaso..yaugapadya.abhaavaat..saty..api..krame..ghaTa.paTa.jnaanayor..na..kaarya.kaaraNa.bhaavah,..vizeSaNa.vizeSyatva.ayogaat../..C8.10.
VSC..
VSC......tathaa..dravya.guNa.karmasu..kaaraNa.avizeSaat..//..S8.11...[mi:..kaaraNa.vizeSaat]
VSC......
VSC..gauh..zuklaa..gacchati.iti..ca..dravya.guNa.karmasu..jnaanaanaam..krameNa.api..jaayamaanaanaam..na..kaarya.kaaraNa.bhaavo..vizeSaNa.vizeSyataa.abhaavaad..ity..asya..puurva.ucktasya..kaaraNasya.avizeSaat../..ato..dravya.jnaanam..na..guNa.karma.buddhyoh..kaaraNam,..guNa.karma.buddhii..api..na..parasya..kaaraNam../..C8.11.
VSC..
VSC..vizeSaNa.nyaaya.abhaave..tu..--
VSC..
VSC......ayam..eSa..kRtam..tvayaa..bhojaya.enam..iti..buddhy.apekSam..//..S8.12...[Upas:..tvayaa..kRtam]
VSC......
VSC..'ayam'..iti..samnikRSTe..'eSa'..iti..ca..kimcid.viprakRSTe..pratyayah,..'kRtam..tvayaa'..iti..karma.kartR.pratyayo(yau)..,..'bhojaya.enam'..iti..kartR.karma.pratyayau../..samnikRSTa.apekSo..viprakRSTe..pratyayah,..['tvayaa'..iti..pratyayah]..'kRtam'..iti..karma.apekSah..kartari;..['enam'..iti..pratyayah]..'bhojaya'..iti..kartR.apekSah..karmaNi../..C8.12.
VSC..kutah..saapekSaa.iti..cet..--
VSC..
VSC......dRSTeSu..bhaavaad..adRSTeSv..abhaavaat..//..S8.13.
VSC......
VSC..dRSTeSu..satsu..yatah..samnikRSTa.aadiSu..viprakRSTa.aadi.pratyayaa..bhavanti..na.adRSTeSu*,..atah..saapekSaa..api..santo..na..kaarya.kaaraNa.bhuutaa..vizeSaNa.vizeSyatva.ayogaat../..C8.13.
VSC..
VSC..buddhiinaam..artha.indriya.apekSatve.apy[?]..arthas..taavad..ucyate..--
VSC..
VSC......artha..iti..dravya.guNa.karmasu..//..S8.14.
VSC......
VSC..vinaa.apy..arthatvena..saamaanyena..triSv..eva..dravya.aadiSu..tatra..prasiddhyaa..'artha'zabdah..paribhaaSyate../..kva.iva...yathaa..saamaanya.vizeSeSu..vinaa..saamaanya.antareNa..yathaa..sattaa.aadiSu..saamaanyeSu..'saamaanyam..saamaanyam'..iti..jnaanam,..tathaa..vizeSeSu..vizeSa.antara.abhaave.api..'vizeSo..vizeSa'..iti..tad.darzinaam..vijnaanam,..evam..dravya.aadiSu..vinaa.apy..arthatvena..paaribhaaSiko.artha.zabdah../..C8.14.
VSC..
VSC..indriyaaNy..ucyante,..taani..ca..na..panca.aatmakaani,..yatah..--
VSC..
VSC......dravyeSu..panca.aatmakam..pratyuktam..//..S8.15.
VSC......
VSC..yato..dravyeSv..aarabdhavyeSu..panca.bhuutaany..aarambhakaaNi..na..vidyante,..api..tu..yaany..aarabhante..catvaari..taani..svaam..svaam..jaatim..aarabhante../..evam..indriyaaNy..api..pratiniyata.bhuuta.kaaryaaNi,..tathaa..hi..--..C8.15.
VSC..
VSC......bhuuyastvaad..gandhavattvaac..ca..pRthivii..gandha.jnaane..//..S8.16.
VSC......
VSC..gandha.jnaanam..ghraaNam,..tasminn..aarabdhavye..pRthivii..kaaraNam..bhuuyastvaat,..zariira.apekSayaa..tu..bhuuyastvaat../..bhuuyastvam..ca..ghraaNe..pRthivyaah,..paada.aadinaa..gandha.upalabdhy.abhaavaat../..gandhavattvaac..ca,..yataz..ca..sva.samavaayinaa..gandhena..ghraaNa.indriyam..gandham..abhivyanakty,..atas..tasya..gandhavatii..pRthivy..eva..kaaraNam,..bhuuta.antaraaNi..tu..samyogiini..svalpaany..eva../..C8.16.
VSC..
VSC......tathaa.aapas..tejo..vaayuz..ca..rasa.ruupa.sparza.jnaaneSu..rasa.ruupa.sparza.vizeSaad..iti..//..S8.17.
VSC......
VSC..sva.samavaayinaa..[ma]dhura.apaakajena..rasena,..ruupeNa..zukla.bhaasvareNa,..sparzena.apaakaja.anuSNa.aziitena,..yato..rasana.nayana.sparzanaani..rasa.ruupa.sparzaan..abhivyanjanty,..ato..rasavattvaad..ruupavattvaad..sparzavattvaac..ca..bhuuta.antarair..nimittair..anabhibhuutatvena..bhuuyastvaac..ca..triSv..indriyeSu..yathaa.samkhyam..aapas..tejo..vaayuz..ca..samavaayi.kaaraNaani..draSTavyaani../..aakaazam..tu..svata..eva..zrotram..karNa.zaSkuly.avacchinnam..na..prakRtir..anaarambhakatvaat../..evam..pratyakSam..vyaakhyaatam../..C8.17....=End..of..8=
VSC..
VSC..=Ch.9=
VSC..
VSC..idaaniim..anumaanam..vyaacikhyaasus..tasya..viSayam..darzayati..--
VSC..
VSC......kriyaa.guNa.vyapadeza.abhaavaad..asat..//..S9.1.
VSC......
VSC..na..taavat..kaaryam..praag.utpatteh..pratyakSeNa..gRhyate../..na.apy..anumaanena,..sati..linge..tasya..bhaavaat,..linga.abhaavaz..ca..kriyaa.guNayor..anupalabdheh,..na..ca.anyad..'vyapadeza'zabda.suucitam..lingam..asti../..tasmaat..praag.utpatter..asat../..C9.1.
VSC..
VSC..pazcaat..--
VSC..
VSC......sad..asat..//..S9.2.
VSC......
VSC..sad.bhuutam..ca..kaaryam..pradhvastam..uttara.kaalam..asad..eva,..na..satas..tirodhaanam..kriyaa.guNa.vyapadeza.abhaavaad..eva../..C9.2.
VSC..
VSC..madhye..tu..--
VSC..
VSC......asatah..sat..kriyaa.guNa.vyapadezaa[za?]bhaavaad..artha.antaram..//..S9.3.
VSC......
VSC..pradhvamsaat..puurvam..utpatter..uttara.kaalam..asato.artha.antara.bhuutam..vastu..'sad'..ity..ucyate,..kriyaa.guNa.vyapadezaanaam..bhaavaat../..C9.3.
VSC..
VSC......sac..ca.asat..//..S9.4.
VSC......
VSC..sad..api..vastu..bhaava.antara.niSedhena..gaur..azvo..na..bhavati.iti,..kaarya.akaraNena..na.ayam..gaur..yo..na..vahati..'asad'..ity..upacaryate../..C9.4.
VSC..
VSC..yac..ca.anyat..satas..tad..apy..asat..//..S9.5.
VSC..
VSC..sataz..ca..vastuno..yad..anyad..atyanta.abhaava.ruupam..praag.upaadhi.pradhvamsa.abhaava.aviSayam..zaza.viSaaNa.aadi..tad..apy..asad..eva../..asataam..avizeSaat..praag.asati..katham..kaaraka.pravRttir..na.anyatra.iti..cet,..na,..vizeSa.grahaNaat../..C9.5.
VSC..
VSC..tatra..--
VSC..
VSC......asad..iti..bhuuta.pratyakSa.abhaavaad..bhuuta.smRter..virodhi.pratyakSatvaac..ca..jnaanam..//..S9.6.
VSC......
VSC..pradhvamsa.asaty..'asad'..iti..jnaanam..bhuutasya..vastunah..puurvavad..idaaniim..darzana.abhaavaat..tasya..ca..bhuutasya..vastunah..smaraNaad..virodhinaz..ca..kapaala.aader..grahaNaad..vinaazam..parikalpya.utpadyate,..anyathaa..tat..katham..iva..na..dRzyeta..tathaatvasya.avizeSaat../..C9.6.
VSC..
VSC..praag.abhaave..tu..-
VSC..
VSC......tathaa[']bhaave..bhaava.pratyakSatvaac..ca..//..S9.7.
VSC......
VSC..mRt.piNDa.avasthaayaam..praag.abhaave..ghaTa.viSayam..pratyakSa.jnaanam..na.abhuut,..idaaniim..tu..ghaTa.viSayam..viruddham..vijnaanam..udabhuut,..smaryate..ca.abhaava.avasthaa,..tasmaad..idaaniim..ayam..bhaavah..samabhuut..puurvam..asya.abhaava..eva..ca.aasiid..iti..praag.abhaave..'asad"..iti..nizcaya.jnaanam../..C9.7.
VSC..
VSC......etena.aghaTo'gaur..adharmaz..ca..vyaakhyaatah..//..S9.8.
VSC......
VSC..yadaa..hi..sthaalyaam..ghaTa..ity..utpanna.vijnaanasya..kaaraNa.antaratah..samyak.pratyaya..utpadyate..'na.ayam..ghaTah,..sthaalii.iyam'..iti,..tad..api..ghaTa.pratyayasya.abhaavaat..tasya..ca..smaraNaad..viruddhasya..ca..sthaly.aader..darzanaad..boddhavyam../..evam..azve..'agaur'..iti../..tathaa..saamaanyato..darzanaad..raatri.snaana.aader..dharmatve..sambhaavite..'adharma'..ity..utpadyata..iti..cetana.acetana.atiindriya.bhedena.udaaharaNa.trayam../..C9.8.
VSC..
VSC......abhuutam..na.asti.ity..anartha.antaram..//..S9.9.
VSC......
VSC..praak.pradhvamsa.upaadhy.abhaavebhyo..yad..atyanta.abhaava.ruupam..zaza.viSaaNa.aadi..tad..'abhuutam'..'na.asti'..iti..paryaaya.zabdaabhyaam..avyatiriktam..[the..same..both..for..the..past..and..the..present]..ucyate,..na.asya..paryaaya.zabdair..artha.antarataa..kathyate,..ato.asya..paryaaya.zabdair..eva.upadarzanam..lakSaNam,..na.asya..deza.kaala.aadi.niSedhah../..C9.9.
VSC..
VSC..anyatra..tu..--
VSC..
VSC......na.asti..ghaTo..geha..iti..sato..ghaTasya..geha.samyoga.pratiSedhah..//..S9.10.
VSC......
VSC..na.asti..ghaTo.asmin..deze..kaale..vaa.iti..deza.aadi.niSedho..ghaTa.aadeh,..na..svaruupato..niSedhah..kriyata..iti../..C9.10.
VSC..
VSC......na.asty..anyaz..candramaa.iti..saamaanyaac..candramasah..pratiSedhah..//..S9.11.
VSC......
VSC..'na.asti..dvitiiyaz..candramaa'..iti..samkhyaa.pratiSedhena..saamaanyaac..candratva.aakhyaac..candramaa..nivartyata..iti..kRtvaa..candratvam..saamaanyam..na.asti.ity..uktam..bhavati../..deza.kaala.bhaava.saamarthya.upaadhiinaam..abhaave..tad.atyanta.asata..eva..prabhedaz..candratva.saamaanya.niSedha..iti..varNayanti../..C9.11.
VSC..
VSC..sikataabhyo.anutpatter..dadhnah..kSiiraac..ca.utpatteh..pratyakSeNa..ca.agrahaNaat,..sad.asat..kaaryam..kaaraNe../..C9.12.
VSC..
VSC......sad.asator..vaidharmyaat..kaarye..sad.asattaa..na..//..S9.12.
VSC......
VSC..sattva.asattvayor..yugapad.viruddhatvaan..na..sad.asat..kaaryam..kaaraNe../..tasmaad..asad..eva../..C9.12.
VSC..
VSC..pratyakSa.parokSa.viSayatvaad..yogi.pratyakSam..pratyakSa.anumaanayor..madhye..vyaakhyaayate..--
VSC..
VSC......aatmany..aatma.manaso..samyoga.vizeSaad..aatma.pratyakSam..//S9.13.
VSC......
VSC..aahRtya..viSayebhya..indriyaaNi..tebhyaz..ca..mana..aatmany..eva..yadaa..samaadhiiyate..tadaa..yogaja.dharma.apekSaad..aatma.antahkaraNa.samyogaad..viziSTaat..tatrabhavataam..svasminn..aatmani..jnaanam..pratyakSam..utpadyate../..C9.13.
VSC..
VSC......tathaa..dravya.antareSu..//..S9.14.
VSC......
VSC..pratiSiddha.aatma.samyogeSu..vyaapaka.dravyeSv..aatmanaa.asamyukteSv..apratiSiddha.aatma.samyogeSu..ca..parama.aNv.aadiSu.ubhaabhyaam..samyukteSu..jnaanam..utpadyate../..C9.14.
VSC..
VSC..kim..ca..--
VSC..
VSC......aatma.indriya.mano.artha.samnikarSaac..ca..//..S9.15.
VSC......
VSC..suukSma.vyavahita.viprakRSTeSv..artheSu..teSaam..catuSTaya.samnikarSaad..api..pratyakSam..jaayate../..tathaa.asmad.aadi.pratyakSeSu../..C9.15.
VSC..
VSC......tat.samavaayaat..karma.guNeSu..//..S9.16.
VSC......
VSC..yathaa.antahkaraNa.samyogaad..dravya.antareSu..jnaanam..utpadyate..tathaiva..tad.dravya.samaveteSu..karma.guNeSu..jnaanam..utpadyate../..yathaa..ca..catuSTaya.samnikarSaat..suukSma.aadiSv..asmat.pratyakSeSu..ca..jnaanam..tathaiva..tat.samaveteSu..guNa.karmasu..jnaanam..utpadyate..samyukta.samavaayaat../..C9.16.
VSC..
VSC......aatma.samavaayaad..aatma.guNeSu..//..S9.17.
VSC......
VSC..yathaa.aatma.manah.samyogaat..svasminn..aatmani..jnaanam..tathaiva..sva.aatma.samaveteSu..sukha.aadiSu..jnaanam..utpadyate../..yogi.pratyakSam..vyaakhyaaya.anumaanam..vyaacaSTe..--..C9.17.
VSC..
VSC..asya.idam..kaaryam..kaaraNam..sambandhi..eka.artha.samavaayi..virodhi..ca.iti..laingikam..//..S9.18.
VSC..
VSC..asya.idam..iti..sambandha.maatram..darzayitvaa..'kaaryam..kaaraNam'..ity.aadinaa..vizinaSTi../..'kaarya.kaaraNa'grahaNena..samavaayi.maatra.upalakSaNaaj..jaaty.aader..api..grahaNam...'sambandhi'zabdena..samyogino..grahaNam..dhuuma.aadeh../..anyad..vyaakhyaatam..samyogy.aadi.suutre../..tatra..'evam.vidha.prasiddha.sambandhasya.artha.eka.dezam..asamdigdham..pazyatha..zeSa.anuvyavasaayo..yah..sa..linga.darzanaat..samjaayamaano..laingikam..iti..vRttikaarah../..C9.18.
VSC..
VSC......etena..zaabdam..vyaakhyaatma..//..S9.19.
VSC......
VSC..yathaa..kaarya.aadi.smRti.savyapekSam..anumaanam..tri.kaala.viSayam..atiindriya.artham..ca..tathaiva..zabdam..samketa.smRty.apekSam..tri.kaala.viSayam..atiindriya.artham..ca../..ato.anumaanena.eka.yoga.kSematvaad..anumaanam..eva.ity..uktam..bhavati../..C9.19.
VSC..
VSC..kah..zabdo.arthasya..cet,..tad..ucyate..--
VSC..
VSC......hetur..apadezo..lingam..nimittam..pramaaNam..kaaraNam..ity..anartha.antaram..//..S9.20.
VSC......
VSC..hetv.aadi.zabdais..taatparyeNa..kaaraNam..kathayati../..hetur..apadezah..kaaraNam..ity..arthah../..evam..zabdah..kaaraNam..sad.arthasya..pratipattau..lingam..kuta..iti..cet..--..C9.20.
VSC..
VSC......asya.idam..iti..buddhy.apekSatvaat..//..S9.21.
VSC......
VSC..yathaa..'arthasya..pratipattaav..iyam..hasta.ceSTaa..kaaraNam..pratipattavyaa'..iti..vRtti.samketah..taam..hasta.ceSTaam..dRSTvaa..tatah..zabdaat..kaaraNaad..artham..pratipadyate,..evam..'asya.arthasya..pratipattaav..ayam..zabdah..kaaraNam'..iti..prasiddha.samketas..tatah..zabdaat..kaaraNaad..artham..pratipadyate,..yathaa..abhinaya.aader..apy..artham..pratipadyante..laukikaa..evam..zabdo.arthasya..samketa.vazena..vyanjakatvaat..kaaraNam..iti..vRtti.kaarah../..evam..upamaa[na.aa]diinaam..antarbhaavah../..evam..dve..eva..pramaaNe../..pramaaNatvam..ca..pramiiyate.anena.iti..pramaaNam..pramaa..pramaaNam..iti..vaa../..C9.21.
VSC......
VSC..anumaana.angam..smRtir..ucyate..--
VSC..
VSC......aatma.manasoh..samyoga.vizeSaat..samskaaraac..ca..smRtih..//..S9.22.
VSC......
VSC..agny.arthino..dhuuma.darzanam..yad..utpannam..tad.apekSaad..aatma.antahkaraNa.samyogaad..viziSTaac..ca..bhaavanaa.aakhya.samskaaraad..'yatra..dhuumas..tatra.agnir'..iti..smRtir..utpadyate../..C9.22.
VSC..
VSC......tathaa..svapnah..svapna.antikam..ca..//..S9.23.
VSC......
VSC..uparata.indriyasya..praliina.manaskasya.antahkaraNena.eva..jnaanam..svapnah,..svapne.api..svapna.jnaanam..svapna.antikam,..tad..ubhayam..puurva.pratyaya.apekSaad..aatma.manah.samyoga.vizeSaad..bhaavanaa.sahaayaad..utpadyate../..C9.23.
VSC..
VSC......dharmaac..ca..//..S9.24.
VSC......
VSC..ananubhuuta.artha.viSayam..api..svapna.jnaanam..zubha.azubha.suucakam..dharmaat..'ca'zabdaad..adharmaac..ca.iti../..jaagratas..tu..--..C9.24.
VSC..
VSC..indriya.doSaat..samskaaraac..ca.avidyaa..//..S9.25.
VSC......
VSC......vaata.aadi.doSeNa.upahata.indriyasya..puurva.rajata.anubhava.janitaat..samskaaraad..aatma.manah.samyogaac..ca..viziSTaad..adharma.apekSaad..atasmims..tad..iti..jnaanam..yathaa..zuktikaayaam..rajatam..iti../..anadhyavasaayo..yathaa..daakSiNaatyasya.uSTra.darzane../..C9.25.
VSC......
VSC......tad..duSTam..jnaanam..//..S9.26.
VSC......
VSC..yad..etat..samzaya.viparyaya.anadhyavasaaya.svapna.lakSaNam..tad..duSTam..apramaaNam..iti../..C9.26.
VSC..
VSC......aduSTam..vidyaa..//..S9.27.
VSC......
VSC..yad..aduSTam..pratyakSa.anumaana.aakhyam..tad..vidyaa.ity..ucyate../..C9.27.
VSC..
VSC......aarSam..siddha.darzanam..ca..dharmebhyah..//..S9.28.
VSC......
VSC..tatra..yal..linga.nirapekSam..atiita.anaagata.vartamaaneSu..dharma.aadiSv..atiindriyeSu..granthair..anupaatteSu..deva.RSiiNaam..yat..praatibham..utpadyate..vijnaanam,..laukikaanaam..kadaacid..eva..'zvo..me..bhraataa.aagantaa,..hRdayam..me..kathayati'..iti..anavadhaaraNa.phalam..kevalam..tarkeNa..niiyate..tad..aarSam..ity..ucyate../..anjana.rasaayana.aadi..siddhaanaam..tu..suukSma.vyavahita.viprakRSTa.artha.viSayam..yad..vaa..divya.antarikSa.aadi.nimittebhyah..praaNinaam..dharma.adharma.vipaaka.parijnaanam..tat..siddha.dharzanam../..tac..ca..pratyakSa.anumaanaabhyaam..na..bhidyate,..api..bhidyata..iti..varNayanti../..tad..etad..aarSam..siddha.darzanam..ca..viziSTaad..dharmaad..aatma.manah.samyogaac..ca.utpadyate../..C9.28....=End..of..Ch...9=
VSC..
VSC..=Ch...10=
VSC..
VSC..buddhi.prasanga..eva.aparyavasite..sukha.duhkha.buddhyor..aalambane..sukha.duhkhe..ca..kathayati../..tathaa..hi..--..'sukha.duhkha.mohamayaani..bhuutaani'..ity..aahuh../..tad..ayuktam../..C10.1.
VSC..
VSC......aatma.samavaayah..sukha.duhkhayoh..*pancabhyo.artha.antaratve..hetus..tad.aazrayibhyaz..a..guNebhyah..//..S10.1.
VSC......
VSC..aatmany..eva..yah..samavaayah..sukha.duhkhayor..asau..pancabhyah..kSity.aadibhyas..tad.aazrayibhyaz..ca..guNebhyo..gandha.rasa.ruupa.sparzebhyo.artha.antaratve..hetuh,..anya.gunaanaam..anyatra.asamavaayaat../..aatma.samavaayaz..ca.etayor..ahankaareNa.eka.vaakya.bhaavaat../..C10.1.
VSC..
VSC..aatma.samavaayitve.api..---
VSC..
VSC......iSTa.aniSTa.kaaraNa.vizeSaad..virodhaac..ca..mithah..sukha.duhkhayor..artha.antara.bhaavah..//..S10.2.
VSC......
VSC..stRy.aadi.kaaraNa.janyam..sukham../..viSa.aadi.kaaraNa.janyam..duhkham../..paraspara.viruddhe..ca..sukha.duhkhe,..anyonya.vinaazena.utpatteh../..ato.anayor..bhedah,..na.ekatvam..eka.artha.samavaayaat../..C10.2.
VSC..
VSC..samzaya.nirNayau..paraspara.abhaava.maatram,..na..vastu.santaav..iti..cet..na..--
VSC..
VSC......samzaya.nirNayayor..artha.antara.bhaavaz..ca..jnaana.antaratve..hetuh..//..S10.3.
VSC......
VSC..artha.antaraat..paraspara.vilakSaNaat..kaaraNaad..bhaava..utpattih..samzaya.nirNayayoh../..tathaa..hi..--..vizeSam..jijnaasor..agRhiita.vizeSasya..saamaanya.aalocanaat..samzayo..jaayate../..samzayaat..paratah..pramaaNa.antareNa..vizeSa.grahaNaat..'sthaaNur..eva.ayam'..iti..nizcayah../..yadi..ca.etau..na..vastu.santau..bhavetaam..na.etau..vilakSaNa.kaaraNaabhyaam..utpadyeyaataam../..ato..jnaana.antara.bhuutau..samzaya.nirNayau..parasparatah,..nirNayas..tu..pratyakSa.anumaanaabhyaam..na..bhidyata..iti..kecit../..C10.3.
VSC..
VSC......tayor..niSpattih..pratyakSa.laingikaabhyaam..jnaanaabhyaam..vyaakhyaataa..//..S10.4.
VSC......
VSC..yathaa..smRtimata..aatmanah..pratyakSam..lingam..dRSTvaa.apratyakSe..jnaanam..utpadyate..tathaiva..saamaanya.maatra.darzanaat..smRtimato..vezeSam..jijnaasor..agRhiite..vizeSe..'sthaaNuh..puruSo..vaa'..iti..jaayate..samzayah../..yathaa..ca..bhuuta.artha.sambandha.vazena..'ayam..evam.bhuuto.artha"..iti..pratyakSam..utpadyate..tathaiva..vizeSa.sambandha.vazena..nivRtte..samzaye..'idam..evam.bhuutam'..iti..nirNayo..jaayate../..C10.4.
VSC..
VSC..idaaniim..kaarya.kaaraNa.buddhii..niruupayati..---
VSC..
VSC......bhuutam..iti..pratyakSam..vyaakhyaatam..//..S10.5.
VSC......
VSC..sva.kaaraNebhya..utpanne..kaarye..bhuutam..niSpannam..idam..kaaryam..iti..kaarya.jnaanam,..'vizeSaNa.jnaanaad..vizeSya.jnaanam'..iti..nyaayena..tad..vyaakhyaatam,..tac..ca..mukhyam../..C10.5.
VSC..
VSC..anyatra..tv..aupacaarikam..kaarya.abhaavaat../..tathaa..hi..--..niSpatsyamaane..kaarye..C10.6.
VSC..
VSC......bhaviSyati.iti..kaarya.antare..dRSTatvaat..//..S10.6.
VSC......
VSC..yathaa.bhuutaayaah..saamagRyaa..anantaram..paTa.aadi..kaaryam..utpannam..dRSTam..tathaa.bhuuta.saamagrii.darzanaad..idaaniim..anutpanne.api..kaarye..kaarya.zabdam..upacarya..'bhaviSyati..kaaryam'..iti..jaayate..kaarya.buddhih../..C10.6.....
VSC..
VSC..niSpadyamaane.api..--
VSC..
VSC......tathaa..bhavati.iti..saapekSebhyo.anapekSebhyaz..ca../..S10.7.
VSC......
VSC..yadaa..prastaaritaams..tantuun..puurva.puurva.samyoga.apekSaan..upalabhamaanah..pazcaat..pazcaad..uttara.uttara.tantu.samyoge..sati..anapekSaan..upalabhate..tadaa.asya..paTTika.aady.avaantaram..kaaryam..pazyata..utpadyamaane..kaarya.dravye..niSpanna.aniSpanna.samyoga.paryaalocanayaa..'bhavati..kaaryam,..utpadyate..kaaryam'..iti..jaayate..buddhih../..C10.7.
VSC..
VSC..yathaa..ca.utpattau..evam..vinaaze.api..prayatna.anantara.utpattiinaam..ghaTa.aadi.dravyaaNaam..vinaaze..'abhuud'..iti..pratyayasya..'bhuuta.pratyakSa.abhaavaad'[9.6]..ity.aadinaa..kathitatvaad..idaaniim..paariNaamike..zariira.aadau..kathyate../..tatra..vinaSTe..--
VSC..
VSC......abhuud.ity.abhuutaat..//..S10.8.
VSC......
VSC..abhuud..vinaSTaad..ity..arthah../..paaNi.paada.griiva.aadiin..avayavaan..vibhaktaan..upalabhya..vinaSTaad..asamavaayi.kaaraNaat..samyogaad..vinaSTe..kaarye.'abhuut..kaaryam..zariira.aakhyam'..iti..jaayate..buddhih../..C10.8.
VSC......
VSC..vinazyati..punah..--..
VSC..
VSC......sati..ca..kaarya.asamavaayaat..//..S10.9.
VSC......
VSC..sati..samyoge..'ca'zabdaad..asati,..ghaataka.aadi.vinaaza.kaaraNa.vyaapaare.api..keSaamcid..griiva.aady.avayavaanaam..anivRtte..vibhaagaac..ca..paaNy.aadiinaam..vinivRtte..kaaryasya..zariira.aader..asamavaayaad..vinaaza.kaaraNa.aaghraatatvena..pracalitatvaad..vinaSTa.avinaSTa.samyoga.aalocanena..'kaaryam..nazyati'..iti..jnaanam..utpadyate../..anye..tu..'abhuut..kaaryam'..iti..vyaacakSate,..tad..ayuktam..tad.abhipraayeNa.eva..kaaryasya..vinaSTatvaat../..C10.9.
VSC......
VSC..eSaa..ca..buddhih..--
VSC......eka.artha.samavaayiSu..kaaraNa.antareSu..darzanaad..eka.deza..ity..ekasmin..//..S10.10.
VSC......
VSC..zariira.aadau..kvacid..ekasminn..arthe..yadaa..paaNy.aadayo.avayavaah..samavaayina..upalabdhaah,..atha.asya..teSu..eka.deza.buddhir..utpannaa,..idaaniim..taan..vibhajya..vibhaktaan..upalabhya..etasminn..eka.dezini..'abhuuta..kaaryam'..iti..jnaana.utpattih../..C10.10.
VSC..
VSC..ke..te.avayavaa..ity..aaha..--
VSC..
VSC......zirah..pRSTham..udaram..paaNir..iti..tad..vizeSebhyah..//..S10.11.
VSC......
VSC..sva.saamaanya.vizeSebhyah..zirastva.aadibhyo..yeSu..jnaanam..jaayate..[te]..zira.aadayo.avayavaa..ity..arthah../..C10.11.
VSC..
VSC..kaaraNa.buddhis..tu..--
VSC..
VSC......kaaraNam..iti..dravye..kaarya.samavaayaat..//..S10.12.
VSC......
VSC..kaaryam..dravyam..guNaan..karma..vaa..samavetam..dravye..pazyato..'dravyam..kaaraNam'..iti..mukhyaa..buddhih,..kaaryasya..jaatatvaat../..C10.12.
VSC..
VSC..ajaate..tu..--
VSC..
VSC......samyogaad..vaa..//..S10.13.
VSC......
VSC..janiSyamaaNe.api..kaarye..tantv.aadiinaam..paraspareNa..samyogaad..asya..paTam..prati..teSu..kaaraNa.buddhir..utpadyate../..C10.13.
VSC..
VSC......kaaraNa.samavaayaat..karmaNi..//..S10.14.
VSC......
VSC..samyoga.vibhaageSu..nirapekSa.kaaraNatvaat..tat.kaaraNa.dravye..samavetatvaat..karma.utpanna.maatram..eva..kaaraNa.buddhim..janayati../..C10.14.
VSC..
VSC..idaaniim..guNeSu..--
VSC..
VSC......tathaa..ruupe..kaaraNa.kaaraNa.samavaayaac..ca..//..S10.15.
VSC......
VSC..kaarya.ruupasya..samavaayi.kaaraNe..paTa.aadau..yat..samavaayi.kaaraNam..tantavas..teSu..kaaraNa.kaaraNeSu..samavetatvaat..kaaraNam..[tanto..T]..ruupa.aadaya..ity..ucyante,..'ca'zabdaad..anutpanne.api..kaarya.ruupe..kaaraNa.buddhih../..C10.15.
VSC..
VSC......kaaraNa.samavaayaat..samyoge..//..S10.16.
VSC......
VSC..kaaryasya..paTa.aadeh..samavaayi.kaaraNeSu..tantv.aadiSu..samavetatvaat..samyoge..dravyam..prati..kaaraNa.buddhih../..C10.16.
VSC..
VSC..guNa.karma.aarambhe..tu..--
VSC..
VSC......tathaa..kaaraNa.akaaraNa.samavaayaac..ca..//..S10.17.
VSC......
VSC..kaaraNe..ghaTe.akaaraNe..ca.agnaav..agni.samyogah..samavetatvaat..kaaraNam..paakajaanaam../..abhighaatye..karma.kaaraNe.abhihantari..ca.akaaraNe..samavetatvaad..vegavad.dravya.samyogah..karmaNah..kaaraNam../..C10.17.
VSC..
VSC..paakaja.aarambhe..tu..--
VSC..
VSC......samyukta.samavaayaad..agner..vaizeSikam..//..S10.18.
VSC......
VSC..aNuunaam..paakaja.ruupa.aady.aarambhe.aNubhih..samyukte.agnau..samavetam..uSNa.sparzam..vaizeSikam..guNam..apekSate..samyogah../..dravyam..varjayitvaa.anyatra..samyogah..saapekSah..kaaraNam../..C10.18.
VSC..
VSC..atiindriye..bhuuta.aadaav..arthe..--
VSC..
VSC......laingikam..pramaaNam..vyaakhyaatam..//..S10.19.
VSC......
VSC..laingikam..parokSam..ucyate,..'bhaviSyati'..ity.aadi..kaaryaaNaam..yena.avagamyate..tad.anumaanam..pramaaNam..vyaakhyaatam../..C10.19.
VSC..
VSC..zaastra.aadau..dharmo..vyaakhyeyatayaa..pratijnaatah,..atas..tasya..pratyaamnaaya.anusamdhaana.artham..suutra.dvayam..gatam[?]..api..punar..ucyate..--
VSC..
VSC......dRSTaanaam..dRSTa.prayojanaanaam..dRSTa.abhaave..prayogo.abhyudayaaya..//..S10.20..[cf...S6.2.1]..
VSC..
VSC..zrutau..smRtau..ca..dRSTaanaam..dRSTasya..prayojanasya.abhaave..prayogo.abhyudayaaya..dharmaaya.ity..arthah../..C10.20.
VSC..
VSC..tasya..ca.aamnaayaat..samadhigama..uktah../..aamnaayasya..ca..siddhim..praamaaNyam..--
VSC..
VSC......tad.vacanaad.aamnaaya.praamaaNyam..iti..//..S10.21..[cf...1.1.3]
VSC......
VSC..tanu.bhuvana.aadi.kaaryatayaa..vijnaato..bhagavaan..iizvarah,..tat.praNayanaac..ca.aamnaayasya..siddhim..praamaaNyam../..'iti'zabdah..samaapty.arthah../..evam..dravya.aadiinaam..saadharmya.vaidharmya.parijnaanaad..vairaagya.dvaareNa..jnaana.utpatteh..'aatmaa..jnaatavya'..ity.aadi.vaakyebhyaz..ca.upaasaa.krameNa..vijnaana.avaapter..nihzreyasa.adhigamah../..C10.21.
VSC..
VSC..jagato.asya.aananda.karam..vidyaa.zarvaryaah..sadaa.eva..yaz..candram../..aanandayati..sa..vRttim..candra.aanando..vyadhaad..etaam..//..=End..of..VRtti=